Yatırımcı Akademisi

Ana Sayfa > Yatırımcı Akademisi

Yatırımcı Okulu, bireysel yatırımcıları Sermaye Piyasaları hakkında bilgilendirmek ve onlara yol göstermek üzere hazırlandı.

Yatırımcı Okulunda, Hisse Senedi piyasası ve Endeksler hakkında genel bilginin yanı sıra Tahvil ve Bono piyasası ve Vadeli İşlemler piyasaları ile ilgili kısa açıklamalar da bulabilirsiniz. Teknik ve Temel analiz bilgilerine ek olarak Sermaye Piyasalarına ilişkin bir çok terimin açıklamasını yer aldığı Yatırımcı Sözlüğü de Yatırımcı Okulunun en çok faydalanacağınız bölümlerindendir.

İçinde bulunduğumuz kritik dönemde, Türkiye'de yatırımcı olmak zor bir zenaat haline gelmiştir. Birikimlerini para ve sermaye piyasalarında değerlendirmek isteyen yatırımcıların bu piyasalarla ilgili daha çok bilgi sahibi olması birikimlerini doğru yönlendirmeleri açısından önem taşımaktadır. Bu noktada yatırımcılarımıza yardım etmek ve bilgi akışının çok yoğun olduğu bu dönemde aldıkları bilgileri doğru yorumlamalarını sağlamak için çeşitli kaynaklardan derleyerek hazırladığımız dosyalarımızı paylaşmak istedik.

Yatırımcı Okulu işte bu düşüncelerle, sizi bilgilendirmek için tasarlandı.
  • Hisse senedi piyasası nasıl çalışır?
  • Endeksler nasıl hesaplanır?
  • Kredili işlemler va açığa satış nedir, nasıl yapılır?
  • Teknik ve Temel Analiz nasıl yapılır?
  • Tahvil ve Bono Piyasası nasıl işler?
Ve bunun gibi bir çok sorunuzun cevabını burada bulacaksınız.

Hisse Senetleri Piyasası

İMKB Hisse Senetleri Piyasası’nda farklı sektörlerden şirketlerin hisse senetleri, rüçhan hakkı kuponları, borsa yatırım fonları ve varantlar işlem görmektedir. İMKB Hisse Senetleri Piyasası yerli ve yabancı yatırımcılar için likit, şeffaf ve güvenli yatırım ortamı sağlamaktadır.

Hisse Senetleri Piyasası’nda işlemler elektronik alım-satım sistemi aracılığıyla fiyat ve zaman önceliği kuralı baz alınarak “Çoklu Fiyat-Sürekli Müzayede” esaslarına göre otomatik olarak gerçekleşmektedir. İşlemler biri sabah diğeri öğleden sonra olmak üzere iki ayrı seansta yapılmaktadır. Her iki seansın başında Tek Fiyat Sistemine göre “Açılış Seansı” düzenlenmektedir.

PP (Ulusal Pazar, Kurumsal Ürünler Pazarı, İkinci Ulusal Pazar, Serbest İşlem Platformu ) ve GİP
Seanslar
1. Seans
Açılış Seansı 09:15-09:35
Emir Toplama 09:15-09:30
Açılış Fiyatlarının Belirlenmesi 09:30-09:35
Piyasa Yapıcı-İlk Kotasyon Girişi 09:30-09:34
Sistem-Otomatik İlk Kotasyon Atama 09:34-09:35
Sürekli Müzayede (SM) ve Piyasa Yapıcılı SM Yöntemi 09:35-12:30
Tek Fiyat Seansı 09:35-12:30
Emir Toplama 09:35-12:30
Tek Fiyatın Belirlenmesi 12:25-12:30
PP (Ulusal Pazar, Kurumsal Ürünler Pazarı, İkinci Ulusal Pazar, Serbest İşlem Platformu ) ve GİP
2. Seans
Açılış Seansı 14:00 - 14:15
Emir Toplama 14:00-14:10
Açılış Fiyatlarının Belirlenmesi ve Açılış İşlemleri 14:10-(+)*
Piyasa Yapıcı-İlk Kotasyon Girişi 14:10(+)*-14:14
Sistem-Otomatik İlk Kotasyon Atama 14:14
Sürekli Müzayede (SM) ve Piyasa Yapıcılı SM Yöntemi 14:15-17:30
Kapanış Seansı 14:00 - 14:15
Emir Aktarımı 17:30-17:33
Emir Toplama 17:33-17:36
Kapanış Fiyatlarının Belirlenmesi 17:36(+)*
Kapanış Fiyatından/Tek Fiyattan İşlemler 17:38-17:40
Tek Fiyat Seansı 14:15-17:33
Emir Toplama 14:15-17:30
Tek Fiyatın Belirlenmesi 17:30(+)*
Toptan Satışlar Pazarı
Resmi Müzayede İşlemleri (**)
Birincil Piyasa İşlemleri
10:30-12:00
Rüçhan Hakkı Kuponu Pazarı Yeni Hisse Senedi İşlemleri Hisse senedinin bulunduğu pazarın içinde, aynı seans süresince gerçekleştirilecektir. RHKP'deki menkul kıymetler açılış-kapanış seansına dahil edilmez.
*(+) İşlemlerin tamamlanmasına bağlı olarak değişebilecek bir saati ifade eder.
** : ME, MY, MF, MV koduyla yapılan resmi müzayede işlemleri için geçerli olan seans saatleri ifade eder.


İMKB Hisse Senetleri Piyasası Bünyesindeki Pazarlar

Ulusal Pazar
Ulusal Pazar'da yer alan tüm şirketler İMKB tarafından önceden belirlenmiş kotasyon şartlarını tümüyle karşılayan şirketlerdir. Şu anda, Ulusal Pazar'dan seçilmiş 100 şirkete ait hisse senetleri İMKB Ulusal-100 Endeksini oluşturmaktadır.Ulusal Pazar'da işlem gören hisse senetlerinin takası, Türkiye'deki tek yetkili takas ve merkezi saklama kuruluşu olan İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) tarafından gerçekleştirilir. Genel takas esasları şöyledir: - Takas günü T+2 şeklinde, işlemi izleyen ikinci işgünüdür. - Çoklu netleştirme sistemi uygulanır. - Ödemeler aynı gün hesaplarda biriken fonlarla yapılır. - Ödeme karşılığı teslim esası uygulanır.
Kurumsal Ürünler Pazarı
Menkul kıymet yatırım ortaklıkları, gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve girişim sermayeleri hisse senetleri ile borsa yatırım fonları katılma belgeleri ve aracı kuruluş varantları kot içi pazar niteliğindeki Kurumsal Ürünler Pazarı'nda işlem görmektedir.
Fon Pazarı
Borsa Yatırım Fonları ve Borsa Yönetim Kurulu'nca işlem görmesi uygun bulunan A tipi yatırım fonları katılma belgeleri Fon Pazarı'nda işlem görmektedir.
İkinci Ulusal Pazar
İkinci Ulusal Pazar, ülkenin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli şirketlerin hisse senetlerinin likit, güvenli ve şeffaf bir ortamda işlem görmesini sağlamaktadır. İkinci Ulusal Pazar aynı zamanda, İMKB Ulusal Pazarı’ndan geçici veya sürekli olarak çıkarılan şirketler ile Ulusal Pazar için geçerli kotasyon ve işlem görme koşullarını sağlayamayan şirketlere ait hisse senetlerini de kapsamaktadır. İkinci Ulusal Pazar’da işlem görme koşullarını taşıyan şirketler bu pazara İMKB Yönetim Kurulu kararı ile alınır. İkinci Ulusal Pazar’daki takas esasları Ulusal Pazar’da uygulanan genel takas esasları ile aynıdır.
Gözaltı Pazarı
Gözaltı Pazarı'nın kuruluş amacı, aşağıda belirtilen koşulların ortaya çıkması sonucunda, şirketlerin izleme ve inceleme kapsamına alınması durumlarında sürekli gözetim, denetim ve izleme ortamında, yatırımcıların devamlı ve zamanında bilgilendirilmesini sağlayacak önlemlerle birlikte, hisse senetlerinin İMKB bünyesinde işlem görebileceği organize bir pazar oluşturmak ve sözkonusu şirketlerin hisse senetlerine yatırım yapmış tasarruf sahiplerine likidite olanağı sunmaktır. Bu koşullar; a) Hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketler ve/veya hisse senetleri işlemleri ile ilgili olarak olağandışı durumların ortaya çıkması, b) Hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketler tarafından kamunun zamanında, tam ve sürekli olarak aydınlatılmasına ve mevcut düzenlemelere uyum konusuna gerekli özenin gösterilmemesi, c) Yatırımcıların haklarının korunması ve kamu yararı gereği hisse senetlerinin Borsa kotundan ve/veya işlem gördüğü pazardan geçici ya da sürekli çıkarılması sonucunu doğurabilecek gelişmelerin oluşması. Gözaltı Pazarı’ndaki takas esasları Ulusal Pazar’da uygulanan genel takas esasları ile aynıdır.
Birincil Piyasa
Genel olarak Birincil Piyasa, hisse senedi ihraç eden şirketler ile tasarruf sahiplerinin doğrudan karşılaştıkları piyasalardır. İMKB Hisse Senetleri Piyasası bünyesindeki Birincil Piyasa'da, İMKB'de işlem gören/görmeyen şirketlerin Borsa kanalıyla halka arz edilecek hisse senetleri ile İMKB'de işlem gören şirketlerin nakit karşılığı sermaye artırımlarında yeni pay alma (rüçhan) haklarının kullanımı sonrası arta kalan paylarının satışı yapılır.
Toptan Satışlar Pazarı
Toptan Satışlar Pazarı, önceden alıcıları belirli olan veya olmayan, belirli bir miktarın üzerindeki hisse senedi işlemlerinin Borsa'da güven ve şeffaflık ortamında, organize bir piyasada gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla kurulmuştur.
Fiyat Marjları
Baz Fiyat, Fiyat Adımları ve Fiyat Marjı/Fiyat Aralığı "Baz fiyat" bir hisse senedinin bir seans süresince işlem görebileceği en alt ve en üst fiyat limitlerinin belirlenmesine esas teşkil eden fiyattır. “Baz fiyat” bir önceki seans “ağırlıklı ortalama fiyat”ının en yakın fiyat adımına yuvarlanması ile hesaplanır. "Fiyat adımı" her hisse senedi fiyatı için bir defada gerçekleşebilecek en küçük fiyat değişimidir. Bir hisse senedi için seans içinde önerilebilecek en düşük ve en yüksek fiyatlar o hisse senedinin "fiyat marjı/fiyat aralığı"nı oluşturur. Fiyat marjı baz fiyatın %10 üstü ve altı şeklinde her seans için sistem tarafından otomatik olarak hesaplanır. Üst sınır, uygun olan üst fiyat adımına, alt sınır ise alt fiyat adımına yuvarlanarak belirlenir. Rüçhan hakkı kupon pazarında fiyat marjı %25’tir.
Maksimum Lot Miktarları
İMKB’de işlem gören şirketler için standart işlem birimi veya standart “lot” büyüklüğü, 1 TL nominal değerli hisse senedidir. Rüçhan hakkı kuponları için bir lot, 1 TL değerli rüçhan hakkı kullanım kuponunu temsil eder. Bir hisse senedine bir seferde girilebilecek “maksimum lot miktarı” 250, 500, 1.000, 2.500, 5.000, 10.000, 25.000, 50.000, 75.000 veya 100.000 lot olmak üzere her hisse senedi için her ay yeniden belirlenmektedir. Maksimum lot miktarını aşan emirler için “Kalanı İptal Et”, “Özel Limit Fiyatlı” ve “Limit Değerli” emir tiplerinin kullanılması gerekir, ancak bu tip emirlerin TL büyüklüğü 1,5 Milyon TL’yi aşamaz.
Kredili İşlem, Açığa Satış ve Menkul Kıymet Ödünç Alma-Verme
Açığa satış işlemi, sahip olunmayan sermaye piyasası araçlarının satılmasını ya da satışına ilişkin emrin verilmesini ifade eder. Satışa ilişkin takas yükümlülüğünün ödünç alınan sermaye piyasası araçları ile yerine getirilmesi de açığa satış sayılır. Açığa satış işlemi gerçekleştirebilmek için emrin baştan açığa satış emri olarak girilmesi gerekir. Gerçekleşen açığa satış işlemleri Günlük Bülten'de hisse bazında, her fiyat seviyesinde miktar ve sözleşme adedi belirtilerek ilan edilir. Borsamız düzenlemelerinde “Kredili Menkul Kıymet ve Açığa Satış İşlemlerine Konu Olan Menkul Kıymet Listesi”, Gözaltı Pazarı hariç tutularak İMKB Pazarları’nda işlem gören tüm hisse senetlerini ve borsa yatırım fonlarını kapsayacak şekilde belirlenmiştir. Dolayısıyla, İMKB Ulusal, Kurumsal Ürünler Pazarı, İkinci Ulusal ve Yeni Ekonomi Pazarları’nda işlem gören hisse senetleri ve borsa yatırım fonları hem kredili hem de açığa satış işlemlerine konu olabilmektedir. Ancak, Sermaye Piyasası Kurulu’nun 23.07.2010 tarih ve 21/657 sayılı kararı gereği oluşturulan ve Borsamızca duyurularak 01 Ekim 2010 tarihinden itibaren uygulamaya alınan A, B ve C sınıflandırması kapsamında B ve C listelerinde yer alan hisse senetleri, hangi pazarda işlem gördüğüne bakılmaksızın kredili işleme ve açığa satış işlemine konu olamayacaktır.