Yatırımcı Sözlüğü

ABCDEFGHIKLMNOPRSTUVY
  • A Grubu Hisse Seneti : Hisse senedi çeşitlerinden birisidir. Şirketin ilk kurucularından sonra şirket ortağı olanlardan farklı ek imtiyazlar sağlamak için düzenlenmektedirler.Bu imtiyazlar genel olarak kara iştirak ve oy kullanimi ile ilgili haklardır.
  • Acenta : Yapmiş olduklari acentalık sözleşmesi çerçevesinde faaliyet gösterdikleri bölgede sadece sermaye piyasası araçlarına ilişkin alım - satım emirlerini sözleşme yaptıkları aracı kuruma iletilmesine ve gerçekleşen emirlerin tasfiyesine aracılık eden gerçek kişi veya ticaret şirketleridir.
  • Açığa Satış : Henüz kapatılmamış, devam eden pozisyondur.
  • Açık Bono : Miktarı belirtilmeden imzalanan bonolardır.Bu tip bonolar aşırı derece güvene dayanan borçlanma araçlarıdır.
  • Açık Ekonomi : Dış ticaret rejimleri liberal olan ekonomilere açık ekonomi adı verilir.
  • Açık Emir : Yatırımcının verdiği emirde eğer emrin geçerlilik süresi yoksa bu emre açık emir denir.
  • Açık İhale : Devlet bütçesinden bir iş almak veya herhangi bir kamu mal ve hizmeti elde etmek isteyenlerin tamamının yarışmaya katılmalarını sağlayan bir ihale yöntemidir.
  • Açık Piyasa : Merkez Bankalarının belirlenmiş fiyatlar ile altın,döviz veya tahvil alım satımı yapmasıdır.Açık piyasa işlemleri temelde merkez bankalarının para arzını ayaralama sürecinde ortaya çıkar.Bu yüzden açık piyasa işlemleri para politikası araçlarından birisidir.TCMB sadece döviz ve menkul kıymet üzerinden APİ yapmaktadır.
  • Açık Piyasa İşlemleri : Merkez Bankalarının belirlenmiş fiyatlar ile altın,döviz veya tahvil alım satımı yapmasıdır.Açık piyasa işlemleri temelde merkez bankalarının para arzını ayaralama sürecinde ortaya çıkar.Bu yüzden açık piyasa işlemleri para politikası araçlarından birisidir.TCMB sadece döviz ve menkul kıymet üzerinden APİ yapmaktadır.
  • Açık Pozisyon : Vadeli işlem piyasalarında açık uzun ve açık kısa pozisyonların toplam sayıları birbirlerine her zaman eşittir. Kısa veya uzun pozisyonların toplam sayısı açık pozisyon sayısı olarak adlandırılır.
  • Açık Uçlu Fon : Sabit hisseli sermayesi bulunmayan bir yatırım fonu tipidir.Fon yeni katılma belgelerini çıkartarak halka sattıkça sermayede değişmiş olacaktır.
  • Ağırlıklı Ortalama Fiyat : Her hisse senedi için her seans öncesinde bir önceki seans işlemleri dikkate alınarak ayrı bir ağırlıklı ortalama fiyat oluşturulur. Oluşturulan bu değere 'ağırlıklı ortalama fiyat' denir. Ağırlıklı ortalama fiyat hesaplanırken değişik fiyattan ve miktarlardan gerçekleşen ve sadece fiyatı tescil edilen normal emirler dikkate alınır.
  • Aktif Emir : Hisse senedi piyasasında alış veya satışlarda kullanılan bir emir türüdür.Aktif alış emri ; bir hisse senedini en düşük fiyatlı satıcıdan almaya denir. Aktif satış emri ise ; bir hisse senedini en yüksek fiyatlı alıcıya satmaya denir.
  • Aktif Tahvil : Temel olarak tahvil ihraç eden kurum bu tahvillerin faiz ödemelerini dönem sonu itibari ile gerçekleştirir. Ancak aktif tahvil olarak tanımlanan tahvillerin faiz ödemeleri ihraç anında yapılır.
  • Alçalan Trend : Bir piyasada fiyatların düşüş içinde bulunduğu trend yapısı.
  • Alfa : Portföy değerlendirilmesinde kullanılan istatistiki bir yöntemdir. Hisse senedi ile portföy getirisi arasındaki değişmenin hangi oranda olacağını ifade eder.
  • Alıcı Piyasası : Arz fazlası içinde bulunan piyasların özelliğidir.Bu tip piyasalarda az sayıda bulunan alıcılar satış koşullarını kendi lehlerine etkileyebilirler.
  • Alım Opsiyonu : Piyasalardaki opsiyon türlerinden birisidir. Alım opsiyonunu elinde bulunduran kişi belirli bir tarihte belli bir hisse senedini alıp almama hakkına sahip olur. Bu opsiyon bir hakkı ifade eder ve vade sonunda o hisse senedinin alınması mecburiyeti bulunmamaktadır. Elinde ki alım opsiyonunu satan bir yatırımcı ilerde hisse senetlerinin fiyatlarının düşeceğini bekler.
  • Alım Satım Aracılığı : Daha önce ihraç edilmiş sermaye piyasası araçlarının aracılık sıfatıyla ve ticari amaçla alım satımını ifade eder.
  • Altın Bono ve Tahvilleri : Sermaye piyasalarında işlem gören bono ve tahvillerin değerlerinin altın fiyatlarında oluşan değişimlere endekslenmesi sonucunda ortaya çıkarılmış olan bono ve tahvillerdir.
  • Amerikan Mevduat Belgesi (ADR) : Kısa adı ADR olan Amerikan mevduat belgeleri yabancı bir tahvil piyasasında Amerikalılar için piyasaya sürülen hisse senetleridir. Normal bir yerli paymış gibi ADR'lerin Amerika'da ticareti yapılabilir ve kar hisseleri dolar olarak alınabilir.
  • Amortisman : Bir gayri maddi aktifin yazılı değerinden her yıl azalan miktardır.
  • Anahtar Endüstri : Ekonominin hemen hemen tamamı üzerinde önemli derecede ağrılığı olan endüstri faaliyetleridir.
  • Anahtar Para : Uluslarası ödemelerde pek çok fonksiyon birden gören para birimidir.
  • Ankes : Önceden verilmiş borç taahhütlerinin karşılanması için bulundurulan rezerv paradır.Merkez Bankalarınında emisyona sundukları banknotlara karşılık olarak kasalarında bulundurdukları rezervlerede ankes ismi verilir.
  • Anonim Şirket : Bir ünvana sahip en az 5 ortakça, ana sözleşmesinde yazılı konularda faaliyette bulunmak üzere, asgari 5 milyar TL sermaye ile kurulmuş olan ve esas sermayesi belli paylara bölünmüş olan sermaye şirketleridir.
  • Anti - Tröst Yasaları : Ticaret engellerini,monopolü ve piyasa rekabetini önlemek amacıyla hükümetler tarafından izlenen politikalardır.Burada amaç tüketiciyi korumak ve ekonomik kaynakların en iyi biçimde dağılımını sağlamaktır.
  • Apel : Pay bedelinin taksitle ödenmesinin sözkonusu olduğu durumlarda ortaklık yönetim kurulu tarafından ortaklara yapılan çağrıya denir.
  • Aracı Kurum : Sermaye piyasası faaliyetinde bulunmak üzere, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından aracılık yetkisi verilmiş anonim ortaklıklardır.
  • Aracılık : Sermaye piyasası araçlarının yetkili aracı kuruluşlar tarafından kendi nam ve hesabına, başkası nam ve hesabına, kendi namına ve başkası hesabına alım satım işlemidir.
  • Aracılık Yüklenimi : Halka arz edilecek sermaye piyasası araçlarının tamamının satılacağının aracı kuruluş tarafından ihraçcı şirkete taahhüt edilmesidir.
  • Arbitraj : Fiyat farklarından yararlanmak amacıyla para, kıymetli maden, tahvil ve hisse senedi alıp satma işlemidir.İki piyasa arasında fiyat ilişkisi sıra dışı olarak nitelendirildiğinde bir piyasadan alış yapılıp diğer piyasadan satış yapılır.
  • Artma Azalma Oranı : Bir gün içinde artan hisselerin azalan hisselere oranıdır. Piyasanın genel eğilimini ölçmesi açısından oldukça faydalı bir göstergedir.
  • Asya Krizi : 1997 yılının Temmuz ayından başlayarak Tayland'daki lokal ve uluslararsı spekülatörlerin ulusal para birimi Baht'tan kaçıp dolara saldırması şeklinde başlayarak arka arkaya Hong Kong,Endonezya,Singapur,Güney Kore ve Japonya'yı da etkisi altına alan ekonomik buhrandır.Krizin özellikle Japonya'ya sıçraması dünya ekonomileri üzerinde yavaşlatıcı etkiye neden olmuştur. 1998 yazında bu krizin uzantıları Rusya'yıda vurmuş ve ülkemizede oldukça fazla sorun bırakmıştır.
  • Aşırı Arz : Cari fiyatlardan toplam arzın toplam talebi aşması durumudur.
  • Atıl Para : Herhangi bire cari haracamada veya ödünç vermede kullanılmayan paradır.
  • Ayı Piyasası : Gelecek hakkında karamsarlığın ve fiyatların düşeceği beklentisinin hakim olduğu piyasalardır. Bu durumda kişiler, ellerindeki hisse senetlerini gelecekte daha düşük fiyattan satın alabilecekleri düşüncesi ile satarlar.
  • Bağımsız Denetim : Ortaklıkların ve sermaye piyasası kurumlarının kamuya açıklancak olan veya kurul tarafından istenecek olan mali tablolarının gene kabul görmüş muhasebe kavram ve ilkelerine ile tablolarda yer alan bilgilerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığının denetçiler tarafından denetim ilke ve kurallarına göre defter,kayıt ve belgeler üzerinden incelenmesine ve tespit edilen sonuçların bir rapora bağlanmasını ifade etmektedir.
  • Bağlı Ortaklık : Bir işletmenin direkt veya dolaylı olarak en az %50 oranında oy hakkına veya yine en az %50 oranında yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu iştiraklerdir.
  • Bakiyeyi Yüklenim : Aracı kuruluşlarca halka arz yoluyla satışı yapılan sermaye piyasası araçlarının satılmayan kısmın tamamının bedelinin, satış süresi sonunda tam ve nakden ödenerek satın alınacağının, satışı yapana karşı taahhüt edilmesini ifade eder.
  • Banka : HAlkın belirli bir zaman dilimi içinde harcamadığı paraları kabul ederek bunları nama getiri şekilde borç veren ya da plase eden ödemelerde aracılık,para nakli,senet tahsili,emanet kabulü gibi çeşitli hizmetler gören işletmelere banka adı verilir.
  • Banka Bonoları : Kalkınma Bankaları ve Yatırım Bankalarının borçlu sıfatıyla düzenleyerek ihraç ettikleri emre ya da hamiline yazılı sermaye piyasası araçlarıdır.
  • Basit Getiri : Yapılan yatırımdan elde edilen faiz gelirinin vade sonunda tekrar yatırıma dönüştürülmediği durumdaki yıllık getiridir.
  • Başlangıç Sermayesi : Kayıtlı sermaye sistemine tabi olan ortaklıkların sahip olmaları zorunlu olan asgari çıkarılmış sermayeleridir.
  • Baz Fiyat : Bir hisse senedinin bir seans süresince işlem görebileceği en alt ve en üst fiyat limitlerinin belirlenmesinde esas teşkil eden fiyatıdır. Bir hissenin bir önceki seansdaki Ağırlıklı Ortalama Fiyatının, en yakın fiyat adımına yuvarlanması ile hesaplanır.
  • Bedelli Sermaye Artırımı : Anonim şirketlerin, artırdıkları sermaye karşılığı çıkardıkları hisse senetlerini, ortaklarından belirli bir bedeli nakden alarak (nakit kaşılığı) dağıtmalarına denir.
  • Bedelsiz Sermeye Artırımı : Anonim şirketlerin iç kaynakları ile yaptıkları sermaye artımı karşılığı çıkardıkları hisse senetlerini, bir bedel almaksızın ortaklarına dağıtarak gerçekleştirdikleri sermaye artırımlarıdır.
  • Beta Katsayısı : Bir hisse senedinin volatilitesinin ölçümüdür.Eğer senedin beta katsayısı 1 den büyükse yüksek oranda bir volatiliteye sahip olduğu söylenir.
  • Bileşik Endeks : Endeks kapsamındaki hisse senetlerinin fiyatları ve halka açıklık oranları baz alınarak hesaplanan ve hisse senedi piyasasının genel göstergesi olan ölçümdür.
  • Bileşik Getiri : Yatırımdan elde edilen faiz gelirinin dönem sonunda aynı oranla tekrar yatırıma dönüştürüldüğü varsayımı ile hesaplanan getiriye denir.
  • Birincil Piyasa : Menkul kıymetlerin ihraçcı kuruluşlarca tasarruf sahiplerine ilk kez satışa sunulduğu ve ihraçcı şirketlerle tasarruf sahiplerinin doğrudan doğruya karşılaştıkları piyasadır.
  • Blok Satış : İşlem emir miktarı, şirketin ödenmiş/çıkarılmış sermayesinin %10'unu aşan satış işlemidir.
  • Blokaj : Bir maddi varlığın kullanılmasına yetkililer tarafından getirilen kısıtlamadır.
  • Blue Chip Hisseleri : Mükemmel derecede kredibilitesi olan büyük şirketlerin hisseleri. Bu şirketlerin hisseleri aynı zamanda hisse senetleri piyasasının en güvenilir hisse senetleridir. Oyunlarda kullanılan en yüksek değerli markaların mavi renkte olmaları nedeniyle bu ismi almışlardır. Blue Chip (mavi markalı) şirketlerin risk oranları da düşüktür.
  • Boğa Piyasası : Piyasadaki talebin arzdan daha çok olduğu ve borsada fiyatların tırmanışa geçtiği dönemi ifade eder.
  • Borsa Dışı Piyasa : Londra ve New York gibi hisse senedi borsalarının yetkileri dışında hisse senedi alım satımlarının yapıldığı piyasalardır. Bu tip piyasalar hisse senedi ya da tahvillerin daha küçük oranlarda işlemlerinin yapılmasına yönelirken yatırımcıları da daha az korurlar.Bugün dünyadaki en büyük borsa dışı piyasa (over the counter market) ABD'deki NASDAQ'dır.Türkiye'de borsadışı piyasa lotaltı (küsürat) işlemleri ile sınırlıdır ve 1990 dan itibaren IMKB tarafından kontrol altına alınmıştır.
  • Borsa Eksperleri : Menkul kıymetlere ilişkin alım ve satım emirlerinin ilgili iç yönetmelikte yer alan esaslarına göre karşılaştırılması ve fiyatların teşekkülünü izleme ile alım satım işlemlerinin sonuçlandırılmasını sağlayan görevlilerdir.
  • Borsa Emirleri : Aracı kurumlara gelen müşteri emirleri aracı kurum üye temsilcileri tarafından seans içinde borsanın bilgisayar sistemine aktarıldığında borsa emirlerine dönüşürler.
  • Borsa Fiyatı : Borsanın, belirli kurallara göre işleyen organize pazarlarda işlem gören menkul kıymetlerin arz ve talep koşullarına göre oluşan fiyatıdır.
  • Borsa Kotu : Borsada işlem görmesine izin verilen menkul kıymetlerin listesidir. Bir menkul kıymetin borsa kotuna alınabilmesi için belli koşulları yerine getirmesi gerekmektedir.
  • Borsa Payı : Borsa üyelerinin gerçekleştirdikleri işlem hacminin hesaplanarak Borsa'ya ödenen meblağ olup Borsa Yönetim Kurulu'nca belirlenir.
  • Borsa Üyesi : Sermaye Piyasası Kurulu'ndan yetki belgesi ve Borsa'dan üyelik belgesi almış aracı kuruluşlardır.
  • Bölgesel Borsalar : Yanlız belirli bir bölgedeki şirketlerin hisse senetlerinin işlem gördüğü borsalardır.
  • Bölgesel Pazar : Ulusal Pazar’da işlem görme koşullarını taşımayan ve Borsa Yönetim Kurulu'nca geçici veya sürekli olarak Ulusal Pazardan çıkarılmasına karar verilen şirketlerin hisse senetlerine likidite sağlamak, bu hisse senetlerin fiyatlarının düzenli ve şeffaf bir piyasada ve rekabet koşulları içinde oluşmasını temin etmek amacıyla kurulan pazardır.
  • Broker : Borsamız mevzuatında Üye temsilcisi kavramı kabul edilmiş olduğundan, tanım "Üye Temsilcisi" maddesi altına alınmıştır.
  • Bucket Shop : 1800 lu yillar ile 1900 lu yılların başlarında Amerika'nın taşra bölgelerinde bulunan ve şüpheli geçmişe sahip olan broker ve finansal aracılardan kurulu firmalara verilen ad
  • Call Kredisi : Bankaların menkul kıymet borsalarında işlem yapan traderlara açtıkları ve her an geri ödenmesi talep edilebilen kredilerdir.
  • Call Money : Bankaların kendi aralarındaki mevduatı kullanarak birbirlerine yirmidört saatlik süre için açmış oldukları kredilerdir.
  • Call Opsiyonu : Alıcı olan tarafa belli bir süer içerisinde belli bir fiyattan opsiyona konu olan finansal aracı ya da emtiayı alma hakkını tanıyan sözleşmedir. Alıcı taraf call opsiyonunu kullanmak zorunda değildir.
  • Canlanma : Ekonominin bir resesyon devresinin sonuna geldikten sonra milli gelirin arttığı,işsizliğin azaldığı,fiyatların ve karların yükseldiği devredir.
  • Cari Aktifler : İşletmenin elinde bulunan nakit para ile bir yıl içerisinde nakde dönüştürülmesi mümkün olan diğer likit ve yarı likit aktifler ile işletmenin faaliyetlerini sürdürmede kullandığı varlıklardır.
  • Cari Borçlar : Bir işletmenin bir yıldan daha kısa sürede geri ödemesi gereken borçlarıdır.Cari aktiflerin cari borçlardan biraz daha fazla olması gerekir.
  • Cari Bütçe : Devletin bütçesinin günlük işler veya cari gider ödemeleri ile ilgili bölümüdür.
  • Cari Faiz Oranı : Piyasaki fon arz ve talebinin karşılanması sonucu oluşan faiz oranıdır.
  • Cari Fiyat : Belirli bir zamanda piyasalarda geçerli olan ve enflasyonun etkisine gören değişen fiyattır.
  • Cari Giderler : Yatırım ve transfer ödemesi özelliğinde olmayan kamu harcamalarıdır.
  • Cari Hesap : Banka ile mudi arasında alacak ve borç ilişkisinin parasal işleyişini gösteren bir hesaptır.
  • Cari İşlemler Hesabı : Ödemeler bilançosunun temel hesap gruplarındandır.Ülkenin geçen bir yıl süresince dış dünya ile yaptığı tüm ekonomik işlemler belirli gruplar içinde sistematik bir şekilde ödemeler bilançosuna kaydedilir.
  • Cari Kur : Herhangi bir zamanda döviz piyasalarında geçerli olan döviz kurudur.
  • Cari Oran : Firmanın kısa sürede borç ödeme gücünü gösteren orandır. Oranın büyümesi, firmanın cari borç ödeme gücünün yükseldiği anlamına gelir.
  • Ciro : Genel olarak bir işletmenin belirli bir dönemdeki iş hacmini belirtmek amacıyla kullanılır.İşletmenin toplam cirosu,toplam satışlarını ifade eder.
  • Çapraz Kur : İki yabancı para biriminin bir başka ülkedeki değerlerini göstermek için kullanılan terimdir.
  • Çeşitleme : Riski minimize etmek amacıyla farklı piyasalarda işlem yapmak veya farklı sektörlerden hisse senetleri almak.
  • Çıkarılmış Sermaye : Kayıtlı sermaye sistemine tabii ortaklıkların satışı yapılmış hisse senetlerini temsil eden sermayeleridir.
  • Çifte Opsiyon : Bir hisse senedi uzerinde aynı uygulama fiyatından edinilmiş alış ve satış opsiyonu sözleşmesidir.
  • Çifte Vergileme : Bir tek vergi konusu üzerinden birden fazla vergi alınması durumuna verilen isimdir. Çifte vergileme aynı vergi otoritesi tarafından olduğu gibi farklı vergi otoriteleri tarafından da yapılabilir.
  • Dağıtılabilir Kar : Türk ticaret kanununa göre mali yıl sonunda kar elde etmiş bir anonim şirketin bu kardan önce kurumlar vergisi gibi yasal yükümlülükleri,kanuni yedek akçeleri ve varsa geçmiş yıl zararları ayrıldıktan sonra kalan kısmı dağıtılabilir kar olarak ifade edilir.
  • Dağıtılmayan Kar : Firmanın elde ettiği karlardan ortaklara dağıtılmayan kısmı ifade eder.
  • Dağıtım : Önceden düşük fiyattab toplanmış olan hisse senetlerinin piyasaya daha yüksek fiyattan ve yüksek oranlarda satılması.
  • Damping : Maliyetin altında satış yaptığı için adil olarak nitelendirilmeyen yabancı rekabete denir.
  • Dar Mükellefiyet : Gelir vergisi kanununda vergi yükümülülüğü tam mükellefiyet ve dar mükellefiyet olarak ikiye ayrılmıştır. Türkiye'de yerleşik olmayan gerçek kişilerin yanlız Türkiye'de çalışmaktan elde ettikleri gelirler dar mükellefiyet kapsamına girmektedir.Bu kişiler yabancı ülke vatandaşı olabilecekleri gibi dışarıda oturan Türk uyruklularda olabilir.
  • Dar Piyasa : Piyasa talebinin üretim hacmine nazaran yetersiz oluşudur. Piyasa hacmini genellikle ülke nüfusu,gelir düzeyi,gelir dağılımı ve ülke halkının zevk ve tercihleri gibi faktörler belirler.
  • Dealer : Musterilerinin hesabina hisse senedi alim satimi yapan kisi.
  • Deflasyon : Bir ekonomideki toplam arzın, toplam talebi aşması durumudur.
  • Defter Değeri : Bir işletmenin özsermaye toplamının pay senedi sayısına bölünmesiyle belirlenen değere denir.
  • Değişkenlik : Piyasadaki fiyat değişkenliğinin bir ölçüsüdür.Değişken bir piyasa çok büyük fiyat dalgalanmalarına maruz kalır. Değişkenlik volatilite olarakda bilinir.
  • Depo Sertifikası : Takasbank veya Sermaye Piyasası Kurulu'nca uygun görülen saklama kuruluşlarında depo edilen yabancı menkul kıymetleri temsilen çıkarılan ve bu menkul kıymetlerin verdiği hakları aynen sağlayan, bunlara özdeş, hamiline yazılı, nominal değeri temsil ettiği yabancı menkul kıymetin para birimi cinsinden ifade edilen sermaye piyasası aracıdır.
  • Deposit Koruması : Banka depositolarının (mevduatlarının) bir sigorta planı veya koruma fonu çerçevesinde belli bir limite kadar korunması.
  • Desentrilizasyon : Banka depositolarının (mevduatlarının) bir sigorta planı veya koruma fonu çerçevesinde belli bir limite kadar korunması.
  • Destek Seviyesi : Fiyatların düşerken yoğun alımlar ile karşılaştığı ve daha da aşağıya düşmekte zorlandığı seviyedir.
  • Devalüasyon : Bir para kurunun değerinin aniden ve yüksek oranda düşmesine izin verilmesidir.Bu operasyonlar merkez bankaları tarafından yapılırlar.
  • Devlet Tahvili : Maliye Bakanlığı tarafından itibari kıymetleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkartılan borç senetleridir.
  • Direnç Noktası : Fiyat artışının yoğun satışlar sonucu durdurulduğu seviyeyi ifade eder.
  • Doğrudan Maliyet : Hiç bir genel gider maliyetini katmadan bir ürünün malzeme ve işçilik maliyetine denir
  • Döviz : Ulusal para dışındaki tüm yabancı paralar ve bu para cinsinden değer taşıyan tüm menkul değerlere verilen isimdir.
  • Döviz Açığı : Gelişmekte olan ülkelerin döviz gelirlerindeki yetersizliği tanımlayan bir kavramdır. Bu tip ülkeler kalkınmalarının gerektirdiği ham madde ve ara mamullerin bir kısmnı yurtdışından ithal ederler. Bu durumda ihracat ve diğer yollardan ülkeye giren döviz çıkanı karşılaya yetmeyebilir. Aynı hızlarını koruyabilmeleri için döviz açıklarını kapayıcı yeni kaynaklar yaratmak zorunda kalırlar.
  • Döviz Alacaklıları : Bir bankanın ya da banka dışı mali kurumun yabancı para ile olan tüm borçlarını ifade eder.
  • Döviz Arbitrajı : Herhangi bir dövizin ucuz olduğu piyasadan alınarak pahalı olan piyasada satılarak ya da çapraz kurlar arasında bozulan uyumdan yararlanarak kar elde etme işlemleridir. Döviz arbitrajı çapraz kurlar arasındaki bozulan uyumun yeniden tesisinide sağlar.
  • Döviz Bonosu : İsme ya da taşıyana düzenlenen ve bir bankada belirli bir mevduatı temsil eden kıymetli evraktır. Avrupa mali piyasalarında yaygın biçimde alınıp satılır.
  • Döviz Darboğazı : Bir ülkenin döviz gelirlerini azalması veya döviz giderlerinin artması sonucunda ciddi bir döviz sıkıntısı içine düşmesidir.
  • Döviz İşlemi : Bu işlem kambiyo işlemi olarakda adlandırılır. Ulusal paranın yabancı bir ulusal paraya dönüştürülmesi ile ilgili işlemlere verilen isimdir.
  • Döviz Kuru : Bir ülkenin ulusal parasının yabancı ülkelerin parası cinsinden değeridir.
  • Döviz Kuru Riski : İleri bir tarihte döviz geliri elde edecek veya bir döviz ödemesi yapacak olan kişilerin bu süre zarfında döviz kurlarında ortaya çıkacak olumsuz deiğişimden dolayı zarara uğramaları olasılığı.
  • Döviz Pozisyonu : Ticari bankaların döviz mevcutları ile ulusal para arasında sürdürmek zorunda oldukları orandır. Bankanın gün sonunda satın almış olduğu döviz miktarı sattığı miktara eşitse bankanın döviz pozisyonu dengededir. Eğer satılan ya da taahhüt edilen döviz miktarı satın alınan döviz miktarından büyükse bu durumda banka açık pozisyonda ve küçükse fazla pozisyondadır.
  • Döviz Swapı : İki farklı ülkedeki işletmenin kendi ulusal para birimleri üzerinden eş değerdeki fonları belirli bir süre içinde takas etmeleridir.
  • Dövize Endeksli Bono : Döviz kurlarının aşırı değerlenmiş olduğu ortamlarda yatırımcıları bono almaya teşvik etmek için kullanılan yöntemlerden biridir.
  • Düopol : Bir malın sadece iki satıcısının olduğu bir piyasa ortamıdır. Piyasadaki iki satıcı arasında çekişme ve rekabet vardır.
  • Düopsiyon : Aksak rekabet piyasalarıdan birisini temsil eder. Bir malın sadece iki alıcısının bulunduğu bir piyasa türüdür. Alıcılar yönünden bakıldığında Düopol piyasa gibidir. Alıcılar arasında herhangi bir anlaşma olmayıp bir rekabet veya çekişme sözkonusudur.
  • Düz Pozisyon : Net uzun veya kısa pozisyona verilen isimdir.
  • Düzeltme : Daha önceki trendin aksine oluşan fiyat hareketine verilen isimdir.
  • Efektif : Merkez Bankası tarafından alım ve satımı yapılan ve Türk lirası olarak kurları belirlenen yabancı ülkelere ait kağıt paradır.
  • Efektif Fiyat : Efektif fiyat malın alıcı tarafından satın alınması sırasında kabul edilmiş olan fiyattır.
  • Ek Temettü : Bir anonim şirketin normal olarak dağıttığı temettülere ilave olarak dağıtılan temettülerdir.
  • Ekonometri : Ileri istatistiksel teknikleri kullanarak özellikle talebi tahmin edebilmek için ekonomik verilerin analizi ile ilgilenen bilim dalına verilen isimdir.
  • Ekonomik İstikrarsızlık : Ekonomideki temel değişkenlerin dengelerinin bozulmuş olmasıdır.
  • Emir İyileştirilmesi : Alış emirlerinde fiyatların yukarıya, satış emirlerinde ise aşağıya çekilerek fiyat önceliğinin değiştirilmesidir.
  • Emirlerde Geçerlilik Süresi : Borsa emirlerinin geçerlilik süresi bir tam gün (2 seans) olarak belirlenmiştir.
  • Emisyon : Merkez Bankaları tarafından piyasaya banknot sunulmasıdır.
  • Emisyon Primi : Ortaklıkların hisse senetlerini nominal değerinin üzerinde bir fiyatla ihraç etmeleri sonucunda satış fiyatı ile nominal değer arasında oluşan farktır. Bu gelir, ortaklıklar için vergiden muaf bir gelir olup bilançolarının pasif bölümünde özkaynak kaleminde yer alır.
  • En İyi Gayret Aracılığı : Halka arz edilecek sermaye piyasası araçlarının izahnamede gösterilen satış süresi içinde satılmasını, satılmayan kısmın ise ihraçcıya iadesini veya bunları daha önce satın almayı taahhüt etmiş üçüncü kişilere satılmasını ifade eder.
  • Endeks Fonu : Bir borsa endeksindeki tüm hisselere yatırım yapan ve bu nedenle performansı endeksin performansına yaklaşan çok kullanışlı bir yatırım fonu tipidir.Bir çok endeks fonu diğer fon tiplerinden daha iyi sonuçlar elde eder.
  • Endeksleme : Ödemeleri enflasyona bağlamak.
  • Enflasyon : Piyasanın toplam talebinin toplam arzı aşmasıdır.
  • Etkin Pazar Hipotezi : Borsanın bütün fiyatları mevcut bilgilere dayandırarak etkin bir şekilde belirlediğini bu nedenle hisse senetlerinin fazla ya da az değerlenemeyeceğini iddia eden hipotezdir.
  • Euro : Maastricht anlaşması sonrasında Avrupa Brilğine üye ülkelerin 1999 dan itibaren kullanmaya başladıkları para birimidir.
  • Euro Currency : Konvertibilite yeteneğine sahip olan paraların oluşturdukları mevduattır. Euro currency günümüzde büyük bir dolaşım hızına sahip olduğu için uluslararası spekülatörler tarafından etkin bir şekilde kullanılmaktadır.
  • Eurobond : Avrupa para biriminde hazırlanmış olan bonolardır.Tahvili hazırlayan şirketin kullandığı paradan farklı bir para birimidir. Eurobond piyasası artık çok geniş bir piyasadır.
  • Eurodollar : ABD dışında finansal kurumlara yatırılan dolara denir.
  • Evalüasyon : Bankaların kayıtlarında sabit kur üzerinden geçirilen dövizlerin her ay sonunda geçerli cari kura göre düzenlenmesine denir.
  • Factoring : Alacak hakkının bir başka kuruluşa devredilmesi sonucunda likit fon sağlayan mali işleme factoring adı verilir.
  • Faiz : Ödünç alınan belirli bir fonun kullanma bedelidir.
  • Fesih : Ortaklık faaliyetlerinin esas sözleşme şartlarına bağlı olarak ya da kanunlarda belirtilen şartlardan birinin gerçekleşmesi halinde sona erdirilmesidir. Sözkonusu durum gerçekleştiğinde Ortaklık hisse senetleri Borsa kotundan da çıkarılır.
  • Finansal Bağımlılık Oranı : Bir bankanın , banka özkaynaklarının topşma aktifler içindeki payını gösterir.Bu oranın düşük olması bankaların yeteri kadar sermaye ile çalışmadığını göstermektedir.
  • Finansal Derinleşme : Ekonomide finansal yenilik sürecinde tasarrufları yatırımlara dönüştüren kanalların yaygınlaşmasını ifade eder.
  • Finansal Kaldıraç : Finansal Kaldıraç özsermaye ile finanse edilmemiş işletmelerin karlılığına ilişkin uygulanan bir rasyodur.Finansal kaldıraç özsermaye karlılığındaki nisbi değişmenin faiz ve vergiden önceki kardaki nisbi değişmeye oranını vermektedir.
  • Finansal Kiralama : Finansal kiralama makine ve ekipmanın mülkiyet hakkının yasal olarak kiraya verende kalmasına rağmen ekonomik açıdan kiralanan varlık üzerindeki kontrolü kiracıya devreden ve kiracıyı varılığın fiili sahibi haline getiren uzun süreli bir leasing türüdür.
  • Finansman Bonosu : İhraçcıların borçlu sıfatı ile düzenleyip ihraç ettikleri, emre veya hamiline yazılı kısa vadeli sermaye piyasası aracıdır.
  • Fiyat / Kazanç Oranı : Bir hisse senedinin dönem sonu kapanış fiyatının hisse başına düşen kazancına oranıdır. F/K oranının izlenmesi ilgili hisse senedinin pahalı ya da ucuz olduğu konusunda fikir verir.
  • Fiyat Adımı : Her hisse senedi fiyatı için bir defada gerçekleşebilecek en küçük fiyat değişimidir. Bu adımlar baz fiyat aralığına göre belirlenir.
  • Fiyat Ağırlıklı Endeks : Bir endeks oluşturulurken hisse senetlerinin ağırlıklandırılması yöntemlerinden birisidir.Bu yöntemde endeksin değeri endekse dahil edilen hisse senetlerinin fiyatları ile ağırlıklandırılır.
  • Fiyat Göstergesi : Sadece fiyat değişimini baz alan inceleme sonucu ortaya alım veya satım komutları çıkaran göstergedir.
  • Fiyat Kotasyonu : Bir para birimin değerinin başka bir para birimi ile ifadesine fiyat kotasyonu denir.
  • Fiyat Marjı : Her hisse senedi için seans içinde önerilebilecek en düşük ve en yüksek fiyatlar o hisse senedi için fiyat marjını oluşturur. Mevcut uygulamada bu limitler baz fiyatın %10 altı ve üstüdür.
  • Fiyat Mekanizması : Kapitalist iktisadi sistem içerisinde fiyatlardaki değişme sonucunda ekonominin dengeye gelmesidir.
  • Fiyat Önceliği : Hisse Senetleri Piyasası'nda daha düşük fiyatlı satım emirlerinin, daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; daha yüksek fiyatlı alım emirlerinin, daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce karşılanmasını ifade eder.
  • Fon Geliri : Üç yoldan fon yatırımınızdan para kazanabilirsiniz. • İlk olarak fon sahip olduğu menkul kıymetlerden kar payı, faiz olarak menkul kıymetlerden gelir elde eder. Fon elde ettiği bütün gelirini fon portföy değerine yansıtır. • Fonun sahip olduğu menkul kıymetlerin fiyatı artabilir. Eğer fon fiyatı yükselen bu menkul kıymeti satarsa sermaye kazancı elde eder. Fon elde ettiği bu sermaye kazancını veya zararını fon portföy değerine yansıtır. • Eğer yatırım fonu fiyatı yükselen menkul kıymeti satmıyor elinde tutuyorsa katılma belgelerinin fiyatı artar. Yüksek fon toplam değeri yatırımınızın yüksek değerli olduğunu gösterir. Eğer katılma belgenizi satarsanız kar elde edersiniz. Böylece yatırımcılar katılma belgelerini sattıklarında, yatırım fonlarının portföyünde o ana kadar gerçekleşen değer artışlarından/azalışlarından paylarını alırlar. Ülkemizde yatırım fonlarının yıl sonlarında ayrıca kar payı dağıtmaları sözkonusu değildir.
  • Fon Kurabilenler : Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenmiş esaslara uyan bankalar, aracı kurumlar, sigorta şirketleri ve Kanunlarında engel bulunmayan emekli ve yardım sandıkları Kurul’dan izin almak koşuluyla fon kurup yönetebilirler. Buna göre bankalar aracı kurumlar, sigorta şirketleri, SSK, Emekli Sandığı, Bağkur, OYAK ve özel emeklilik kuruluşları fon kurup yönetebilmektedirler. Kurucu, tüzel kişiliği olmayan fonun, riskin dağıtılması ve inançlı mülkiyet esaslarına göre belge sahiplerinin haklarını koruyacak şekilde yönetim, temsil ve saklanmasından sorumludur. Portföyün kurucu tarafından yönetilmiyor olması bu sorumluluğu kaldırmaz. Kurucu mevzuat ve fon içtüzüğünde belirtilen sınırlar içinde kalmak üzere fon portföyünü dilediği gibi oluşturabilmekte ve daha sonra değiştirebilmektedir Sermaye Piyasası Kurulu’na, resmi dairelere, katılma belgesi sahiplerine ve fon adına üçüncü şahıslara karşı fonu, kurucu temsil eder.
  • Fon Portföyü Yönetimi : Fon, kurucunun belirleyeceği bir yönetici (SPK'dan portföy yöneticiliği yetki belgesi alan aracı kurumlar ile portföy yönetimi şirketleri yönetici olabilir) ile yapılan portföy yönetim sözleşmesi çerçevesinde yönetici tarafından yönetilir. Fon portföyünün yönetilmesi amacıyla portföy yönetim hizmeti ücreti alınır. Portföy yönetim sözleşmesinde yönetici kuruluşun ve fon kurucusunun ünvanı, sözleşme süresi, yöneticinin alacağı ücretin tutarı ve ödeme koşulları, portföy yönetim ilkeleri gibi hususlar yer alır.
  • Fon Türü : A ve B tipi olarak vergisel anlamda yapılan tip sınıflamasına ilave olarak bir de tür kavramı geliştirilmiştir. Bu uygulamanın amacı ise farklı portföy yapılarına sahip fonlar oluşturulmak yolu ile farklı yatırımcı tercihlerine hitap edebilmektir. Portföye alınacak menkul kıymetler gözönünde bulundurularak, 11 ayrı yatırım fonu türü tanımlanmıştır. Bunlar; Tahvil ve bono fonu, Hisse senedi fonu, Sektör fonu, İştirak fonu, Grup fonu, Yabancı menkul kıymetler fonu, Altın ve diğer kıymetli madenler fonu, Değişken fon, Karma fon, Likit fon ve Endeks fondur. Bu çerçevede fonun tipi vergileme açısından yatırımcıya bilgi verirken, türü portföyün ağırlıklı olarak hangi varlıklardan oluştuğunu göstermektedir. Fonlar aşağıda belirtilen türlerde kurulabilir: • Fon portföyünün en az % 51'ini devamlı olarak, o Kamu ve/veya özel sektör borçlanma araçlarına yatırmış fonlar "Tahvil ve Bono Fonu", o Türkiye'de kurulmuş ortaklıkların hisse senetlerine yatırmış fonlar "Hisse Senedi Fonu", o Belirli bir sektörü (örneğin, çimento, tekstil gibi) oluşturan ortaklıkların menkul kıymetlerine yatırmış fonlar "Sektör Fonu", o Kurucunun iştiraklerince çıkarılmış menkul kıymetlere yatırım yapan fonlar "İştirak Fonu", o Belli bir topluluğun (Koç Topluluğu, Sabancı Topluluğu gibi) menkul kıymetlerine yatırım yapan fonlar "Grup Fonu”, o Yabancı özel ve kamu sektörü menkul kıymetlerine yatırmış fonlar, "Yabancı Menkul Kıymetler Yatırım Fonu", o Ulusal ve uluslararası borsalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile bu madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarına yatırmış fonlar "Altın ve Diğer Kıymetli Madenler Fonu", • Portföyünün tamamı; o Hisse senetleri, borçlanma senetleri, altın ve diğer kıymet madenler ile bunlara dayalı sermaye piyasası araçlarından en az ikisinden oluşan ve her birinin değeri fon porttöy değerinin %20'sinden az olmayan fonlar "Karma Fon", o Vadesine 90 günden az kalmış sermaye piyasası araçlarından oluşan fonlar "Likit Fon", o Portföy sınırlamaları itibariyle yukarıdaki türlerden herhangi birine girmeyen fonlar "Değişken Fon", Portföyünün en az %80’i devamlı olarak; Baz alınan ve Kurul tarafından uygun görülen bir endeksin değeri ile fonun birim pay değeri arasındaki korelasyon katsayısı (ilişki/paralellik) en az %90 olacak şekilde, endeks kapsamındaki menkul kıymetlerin tümünden ya da örnekleme yoluyla seçilen bir kısmından oluşan fonlar “ENDEKS FON”, olarak adlandırılır. Yukarıdaki sayılanlar dışında da, içtüzüklerde belirtilmek suretiyle, oluşturulacak portföy yönetim stratejilerine uygun fon türleri, Kurul’ca uygun görülmesi koşuluyla belirlenebilir.
  • Formasyon Kırılması : Fiyatların daha önceki en yükseğin veya en düşüğün ilerisine ya da önceki fiyat sıkışma sınırlarının dışına çıkması.
  • Formasyon Tanınması : Mevcut durumlar için benzerlik kurmak amacı ile geçmişteki grafik formasyonlarını kullanan fiyat tahmin etme yöntemidir.
  • Forward : Anlaşılan miktar ve fiyattan belirli bir tarihte belli bir ürünün teslim edilerek karşılığının ödeneceğinin iki tarafın birbirine taahhütte bulunmasıdır.
  • Futures Piyasası : Fiyat dışındaki şartları standartlaştırılmış bir vadeli (forward) sözleşmenin işlem gördüğü piyasalardır. Bu piyasalarda sözleşmeye konu teşkil eden ürün kontrat şartlarına uygun olarak ileri bir teslimat tarihinden alınıp satılmaktadır.
  • Gann Analizi : William Gann tarafindan oluşturulmuş bir piyasa analizi yöntemidir.
  • Gap Oranı : Gap oranı faiz duyarlı aktiflerin yine fazi duyarlı pasiflere bölünmesi ile elde edilir.Faize dayalı aktifler faiz duyarlı pasiflerden büyük ise pozitif GAP oranı tersinde ise negatif GAP oranı vardır.
  • Gaps (Fiyat Boşlukları) : Boşluk, hisse senedinin el değiştirmediği fiyat alanıdır. Boşluklar, belirli bir hisse senedinde herhangi bir günde işlem gören en düşük fiyatın önceki günde işlem gören en yüksek fiyattan daha yüksek olduğu ya da bir günün en yüksek fiyatının, önceki günün en düşük fiyatından daha düşük olduğu zaman meydana gelmektedir. Her Boşluğun mutlaka kapanacağı inancı yanlış olmasına rağmen, genel olarak kapandığı gözlemlenir. Fiyat hareketlerine ilişkin olarak gelecek için anlam taşıyan boşluk türleri kaçış, ölçüm, tükeniş, olağan, ada dönüşleri boşluklarıdır. Fiyat boşluklarının formasyonlar ve trendler ile ilişkili olarak oluşması daha anlamlıdır.
  • Garantili Tahvil : İhraç edilmiş olan tahvilin bir bankanın garantisi altında olmasına denir.
  • Gayri Menkul Sermaye İradı : Arazi, bina gibi taşınmaz malların kiraya verilmesinden sağlanan gelirler için kullanılmaktadır. Sermaye gelirleri de ayrıca gayrı menkul sermaye iradı ve menkul sermaye iradı olarak iki grupta toplanmaktadır.
  • Gayri Menkul Sertifikaları : İhraçcıların bedelleri inşaa edilecek ya da edilmekte olan gayrimenkul projelerinin finansmanında kullanılmak üzere iharaç ettikleri değerleri birbirine eşit hamiline yazılı menkul kıymetlerdir.
  • Gayri Menkul Yatırım Ortaklıkları : Gayrimenkuller ile gayrimenkule dayalı sermaye piyasası araçlarından oluşan portföyü işleten ve gayrimenkule dayalı projelere yatırım yapan sermaye piyasası kurumlarıdır.
  • Gayri Safi Kar : Bir malın satış fiyatı ile maliyet fiyatının arasındaki farkdır. Oluşan bu farkdan amortismanlar, satış giderleri, kredi faizleri, vergiler çıkartıldıktan sonra net kar elde edilir.
  • Gayri Safi Milli Hasıla : Bir ülkede bir sene içerisinde milli kaynaklar tarafından üretilen mal ve hizmetlerin piyasa fiyatlarıyla toplam değerini ifade eden temel kavramdır. Tüketim ve yatırım amaçlarıyla kullılan nihai malları ve stoklara eklenen yeni üretilmiş malları ve stoklara eklenen yeni üretilmiş malları kapsar ancak ara mallar ile stoklarda bulunan ve eskiden kalmış malları kapsamaz.
  • Gayri Safi Milli Hasıla Açığı : Tam istihdam düzeyinde (henüz enflasyonist aşamaya ulaşmamış ekonomide) toplam mal ve hizmet hacmi ile bunun altında bir düzeyde fiilen ürettiği mal ve hizmet miktarı arasında kalan farkdır. Potansiyel GSMH düzeyinin ölüçlebilirliği konusunda bazı iktisatçılar şüphe duymaktadır. Potansiyel gelir düzeyi hesaplanmadan bu açığın tahmin edilmesi de söz konusu olamamaktadır.
  • Gayri Safi Yatırım : Yapılan yeni yatırımların toplamını ifade eder. Fakat bu yatırımların bir kısmı yıpranan ve eskiyen donanımın yerine konulmak üzere yapılmıştır dolayısıyla bunlar üretim kapasitesinde aynı miktarda artışı ifade etmemektedirler. Yatırımın gayri safi özelliği bunu belirtmektedir. Gayri Safi yatırım toplamından amortismanlar çıkartılarak net yatırımlar bulunabilir.
  • Geçici Teminat : Kamu idareleri tarafından açılan ihalelerde ilgili ihalelere katılmak isteyenlerin yatırmaları istenilen para miktarıdır. Burada devlet tahvilleri ve hazine bonolarıda geçici teminat olarak kabul edilebilirler. İhaleyi kazanmasına rağmen eğer müteahhit işi yapmaktan vazgeçerse geçici teminat devlet bütçesine kar olarak yazılır.
  • Geçici Teminat Mektubu : Devlet ihalelerinde işi yapacak olan şirketlerden güvence olarak alınan ve bir bankanın verdiği garanti mektubudur. Bu mektuplar iş bitimine kadar saklanırlar.
  • Gelecekteki Değer : Bugün elimizde olan bir nakitin belli bir vade sonunda yine bu vadedeki faiz oranı ile beraber dönem sonunda ulaşacağı değeri gösterir.
  • Gelir Ortaklığı Senetleri : Kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan köprü,baraj,elektirik santrali,karayolu,demiryolu,deniz ve havalimanları ile benzerlerinin gelirlerine ortak olunması için çıkarılan senetlerdir.
  • Gelir Tahvilleri : Belirli bir şirket tarafından çıkartılan ve firmanın gelir elde etmesi durumunda faiz ödemeyi taahhüt eden tahvil tipidir.Bu tahviller başka tahvillerlede değiştirilebilir.
  • Genel Finans Ortaklıkları : Alacakların temellükü ve bu alacaklar karşılık gösterilerek düzenlenmiş olan varlığa dayalı menkul kıymetlerin ihracı halka arzı amacıyla kurulan anonim ortaklıklardır.
  • Geri Çağırma Primi : Bir firmanın ihraç ettiği tahvili vadesinden önce geri alabilmek için nominal değerinin üstünde yaptığı ödeme tutarıdır.
  • Geri Dönüş Günü : Piyasanın yeni bir en yükseğe (veya düşüğe) çıktığı (ya da indiği) ve sonra tekrar ters yöne yönelip,bir veya bir kaç günlük kapanışın altında (veya üstünde) kapandığı güne verilen isimdir.Geri dönüş günleri yüksek işlem hacmi ve özellikle geniş fiyat aralıkları ile desteklenirse daha etkili geri dönüş sinyalleri olarak kabul edilir.
  • Göreceli Güç : Hisse senedi piyasasındaki belli bir hisse senedi fiyatı gücünün genel hisse senedi endeksine göre ölçüsüdür.Göreceli güç aynı zamanda aşırı alım - aşırı satım göstergesini belirtmek içinde kullanılır.
  • Gözaltı Pazarı : Hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketler ile ve/veya hisse senetleri işlemleri ile ilgili olarak olağan dışı durumların ortaya çıkması, hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketler tarafından kamunun zamanında, tam ve sürekli aydınlatılmasına ve mevcut düzenlemelere uyum konusuna gerekli özenin gösterilmemesi, yatırımcıların haklarının korunması ve kamu yararı gereği hisse senetlerinin Borsa kotundan ve/veya ilgili pazardan geçici ya da sürekli çıkarılması sonucunu doğurabilecek gelişmelerin oluşması nedeniyle şirketlerin izleme ve inceleme kapsamına alınması durumlarında, sürekli gözetim, denetim ve izleme ortamında, hisse senetlerinin İMKB bünyesinde işlem görebileceği pazardır.
  • Grafik : Piyasadaki (veya bir hissedeki) fiyat hareketini resmeder.Grafiğin en yaygın olan tipi günlük çubuk grafikdir. Günlük en yüksek,en düşük ve kapanışı gösterir.
  • Grafik Analizi : Geçmişteki fiyat hareketleri sonucunda oluşmuş formasyonları bulmak için fiyat grafiklerinin incelenmesidir.Temel kavram mevcut piyasada benzer modellerin oluşmasının aynı yönde olası bir piyasa hareketinin sinyalini verebilmesidir.
  • Güdümlü Faiz Oranı : Para piyasalarında mevduat ve kredi faiz oranlarının para politikası otoritelerince belirlenmesi sonucunda ortaya çıkan oranlara denir.
  • Günlük İşlem : Yapıldığı günde likide edilip çıkılan işleme verilen isimdir.
  • Haksız Rekabet : Ticari rekabetin kötüye kullanılarak rakiplerden birinin diğer rakiplere oranla üstün duruma geçerek diğerlerini zarara uğratmasıdır.
  • Halka Açık Anonim Şirket : Hisselerinin bir kısmı veya tamamı sermaye piyasalarında halka arz edilmiş ve işlem gören anonim ortaklıklardır.
  • Halka Arz : Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan halka çağrıda bulunulmasını, halkın bir anonim ortaklığa katılmaya ve kurucu olmaya davet edilmesini, hisse sentlerinin borsa da işlem görmesini ifade eder.
  • Halka Arza Aracılık : Sermaye piyasası araçlarının halka arz yoluyla satışına aracılıktır.
  • Hamiline Yazılı Tahvil : Elinde olana gerçek sahipliği veren elden ele geçerken transfer işlemine gerek olmayan bir tahvil çeşididir.
  • Hammering : Borsada ağır satış baskısının olması ya da ağır ters baskının olması anlamında kullanılır.
  • Hareketli Ortalama : Piyasa trendlerinin daha kolay ayırt edilmesi için fiyatların düzeltilmesi yöntemlerinden birisidir.Bir basit hareketli ortalama geçmiş bir kaç günün ortalama fiyatıdır.
  • Hassasiyet Göstergesi : Piyasada fiyatların yükseleceği veya düşeceği düşünceleri arasındaki dengenin bir ölçüsüdür.Ters düşünceye dayalı trading yapmak için kullanılır.Gelişmiş piyasalardaki put/call oranı bir hassasiyet göstergesidir.
  • Hava Boşluğu Senedi : Piyasada değeri hızla düşen hisse senedine verilen isimdir.Genelde çok kötü getiriyi belirtmek için kullanılan bir deyimdir.
  • Hazine : Devletin tasarruflarını ve mali işlemlerini idare eden kurumdur.
  • Hazine Bonosu : Hazine tarafından vadesi bir yıldan kısa süreli olarak çıkarılan ve iskontolu olarak işlem gören borçlanma senetleridir.
  • Hedging : Nakit piyasada bulunulan bir pozisyondan oluşan risklerden diğer piyasalarda (futures, options vs.) pozisyon alarak korunmadır.
  • Hisse Başı Kar : Bir şirketin vergi sonrası toplam karının; şirketin hisse senedi sayısına bölünmesi ile elde edilen rakkamdır.
  • Hisse Senedi : Anonim ortaklılar tarafından çıkarılan ve anonim ortaklığın sermayesine belirli bir katılma payını temsil eden kıymetli evraktır.
  • Hisse Senedi Borsa Fiyatı : Hisse senedinin borsadaki arz ve talep koşullarına göre oluşan fiyatıdır.
  • Hisse Senedi Endeksi : Hisse senedi piyasasının genel bir göstergesi olan endeks, kapsamındaki hisse senetlerinin fiyatları ve halka açıklık oranları baz alınarak hesaplanır. Piyasa performansı hakkında genel bir bilgi verir.
  • Hisse Senedi İhraç Fiyatı : Hisse Senedinin şirketi tarafından çıkarılışı aşamasında satışa sunulduğu fiyattır.
  • Hisse Senedi Opsiyonu : Bir şirketin çalışanlarına önceden belirlenen bir tarihte ve fiyattan şirket hisse senetlerinden alabilmesi için tanıdığı haktır.
  • Hisse Senedi Piyasa Fiyatı : Bir şirketin çalışanlarına önceden belirlenen bir tarihte ve fiyattan şirket hisse senetlerinden alabilmesi için tanıdığı haktır.
  • Hisse Senediyle Değiştirilebilir Tahvil : Önceden belirlenen bir zamanda tahvilin hisse senedi ile değiştirilmesini öngören tahvil türüdür. Böyle bir tahvil ihracının temelinde yeni kurulan bir anonim şirketin kolay borçlanabilmesini sağlamak yatar.
  • Hissedar : Bir anonim şirketin hisse senedine sahip olan şahıs.
  • IMF (Uluslararası Para Fonu ) : Uluslararası para sistemi ile ilgili doğan gelişme ve sorunlar konusunda üyeler arasında dayanışma sağlar, çok yanlı bir uluslararası ödeme sistemini geliştirir, üye ülkelerin kısa dönemli kredi gereksinimlerini sağlar, üye ülkelerin dış ödemeler bilançosunda ortaya çıkan dengesizliklerin giderilmesine yardımcı olur.
  • İçerden Öğrenenlerin Ticareti (Insider Trading) : Sermaye piyasası araçlarının değerini etkileyebilecek, henüz kamuya açıklanmamış bilgileri kendisine veya üçüncü kişilere menfaat sağlamak amacı ile kullanarak, sermaye piyasasında işlem yapanlar arasında fırsat eşitliğini bozacak şekilde haksız yarar sağlamak veya bir zararı bertaraf etmektir.
  • İflas : Bir şirketin borçlarını ödeyemez durumda düştüğü için faaliyetleirnin durdurulmasına denir.
  • İhraç : Sermaye piyasası araçlarının ihraçcılar tarafından çıkarılıp, halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışıdır.
  • İhraç Değeri : Menkul kıymetin ilk ihraçtaki fiyatıdır. İhraç değeri nominal değerin altında olursa iskontolu satış, nominal değerin üstünde olursa primli satış, nominal değere eşit olursa başa baş satış yapılmış demektir.
  • İhraçcı : Sermaye piyasası araçlarını ihraç eden anonim ortaklıklar, mevzuata göre özelleştirme kapsamına alınanlar dahil kamu iktisadi teşebbüsleri, mahalli idareler ile bunlarla ilgili özel mevzuatları uyarınca faaliyet gösteren kuruluş idare ve işletmelerdir.
  • İkincil Piyasalar : Daha önce ihraç edilmiş sermaye piyasası araçlarının işlem gördüğü piyasalardır.
  • İlave Kotasyon : Hisse senetleri Borsa kotunda bulunan bir ortaklığın sermaye artırımı nedeniyle ihraç ettiği yeni hisse senetlerinin kotasyon işlemini ifade eder.
  • İlk Kotasyon : Ortaklık hisse senetlerinin ilk kez Borsa kotuna alınmasını, ortaklığın borçluluğu temsil eden menkul kıymetlerinin Borsa kotuna alınmasını ifade eder.
  • İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş - Takasbank : Sermaye piyasasında faaliyet gösteren banka ve aracı kurumlara saklama ve takas hizmeti veren kuruluştur.
  • İmtiyazlı Hisse Senedi : Esas sözleşmede hüküm bulunmak kaydı ile, sahiplerine temettü ödemesi, rüçhan hakkı kullanımı, oy hakkı gibi konularda ayrıcalık tanıyan senetlerdir.
  • İndikatör : Son fiyatın ve hacmin önceki fiyatlar ve hacimler ile mukayesesini yaparak oluşturulan kılavuz grafik ve/veya göstergedir.
  • İşlem Birimi : Bir sermaye piyasası aracının, kendisi ya da katları ile işlem yapılabilecek asgari sayısını ya da değerini ifade eder. İşlem birimi olarak "Lot" ibaresi kullanılır.
  • İşlem Hacmi : Her hisse senedi için gerçekleşen işlemlerdeki hisse senedi sayısı ile işlem fiyatının çarpılmasıyla elde edilen değerlerin toplamıdır. Tüm hisse senetlerinin işlem hacimleri toplamı, piyasanın toplam hacmini oluşturur.
  • İşlem Miktarı : Bir seansda ya da belli bir dönemde alınıp satılan menkul kıymet adedidir.
  • İştirak : Bir ortaklık ile işletme arasında, ortakığın yönetimine ve ortaklık politikalarının belirlenmesine katılma anlamında devamlı bir bağ yaratan, doğrudan veya dolaylı sermaye ve yönetim ilişkisidir.
  • İtfa : Sabit getirili menkul kıymetin vade bitiminde, anapara ve varsa kupon faizinin ihraççı tarafından sabit getirili menkul kıymetin sahibine ödenmesidir.
  • İzahname : Sermaye piyasası araçlarının ihracında ya da halka arzında ortaklıklarca halkı bilgilendirmek amacıyla düzenlenmesi gereken belgeleri ifade eder.
  • Kaldıraç : Kullanılan sermaye miktarından daha büyük dolar (veya TL) bedeline sahip olan bir emtianın ya da finansal aracın edilebilmesi.Kaldıraç pozisyonu ne kadar büyük olursa kar veya zararda o kadar büyük olacaktır.
  • Kambiyo : Madeni ve kağıt para şeklindeki tüm yabancı ülke paraları ve bu paralarla ödeme yapılabilen her tür hesap,belge,bono,poliçe,çek vb. parasal araçların tümüne kambiyo ya da döviz denir.
  • Kambiyo Paritesi : Ulusal paranın yabancı paralar ile değişim değeridir.
  • Kamuyu Aydınlatma : Sermaye piyasasının açıklık ve dürüstlük içinde işleyişini sağlamak, tasarruf sahipleri, ortaklar ve diğer ilgililerin zamanında bilgilendirilmesini temin etmek amacıyla sermaye piyasası araçlarının değerini ve yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek önemli olay ve gelişmelerin (özel durumların) kamuya açıklanmasıdır.
  • Kamyonu Doldurmak : Yükselen piyasalarda yoğun şekilde hisse senedi almak.
  • Kapalı Uçlu Fon : Belirli sayıda ortağı olan ve bu limite erişildikten sonra başka ortağın alınmadığı fon tipidir.
  • Kapanış Fiyatı : Bir seansta Borsa kaydına alınan (tescil edilen) en son işlemin fiyatıdır.
  • Kapasite : Bir endüstrideki arz miktarının,bir makinenin veya techizatın üretebileceği maksimum miktarı gösterir. Kapasite arttırımı sayesinde pazar payı üzerinde ve endüstirinin karlılığında önemli derecede etkin olacaktır.
  • Kapatmak : Mevcut bir pozisyonu likide etmek.
  • Kapitalizasyon : Herhangi bir işletmenin birikmiş yedek akçe ve karının sermaye artırımında kullanılmasına denir.
  • Kapitülasyonlar : Kapitülasyon bir ülkenin yabancı ülkelere verdiği ayrıcalıklardır.
  • Kar : Toplam hasılattan toplam maliyetin düşmesi ile elde edilen değerdir.
  • Kar/Zarar Ortaklığı - KOB : Ortaklıkların, kar ve zarara ortak olmak üzere iştigal sahalarına giren tüm faaliyetlerin gerektirdiği finansman ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla ihraç veya halka arz edebilecekleri bir tür sermaye piyasası aracıdır.
  • Kara para : Yasal ticaretten elde edilmemiş veya vergisi ödenmemiş paraya denir.
  • Karaborsa : Enflasyonist dönemlerde bir takım mallarda ortaya çıkan darlığı kullanarak ellerinde tuttukları malları normal fiyatının üstünde satan yasal olmayan piyasa verilen addır.
  • Karşı Durmak : Piyasadaki bir sinyanlin ya da başlamakta olan bir trendin tersi pozisyona girilmesine verilen isimdir.Karşı duran bir trader piyasanın muhtemel yönünün aksine işlem yapar.Karşı durmak bir trading yöntemidir.
  • Katılma Belgesi : Katılma belgesi, yatırımcının fon portföyüne ortak olmasını sağlayan bir belgedir. Yatırım fonlarındaki katılma belgelerini, şirketlerin hisse senetlerine benzetebiliriz. Nasıl yatırımcılar, hisse senedi alarak şirketlere ortak olurlar ve o şirketler üzerinde hak sahibi olurlar ise, benzer şekilde yatırım fonlarında da katılma belgesi ile fon portföyüne ortak olunur. Ancak, hisse senedi sahipleri şirket yönetimine katılabilirken, katılma belgesi sahiplerinin fon yönetimine katılma hakları yoktur. Katılma belgesi satın alan yatırımcılar belgelerinin fiziki teslimini isteyebilecekleri gibi fon nezdinde saklanmasını da isteyebilirler
  • Katılma Belgesi Alım Satımı : Daha önce yatırımcıya satılmış olan yatırım fonu katılma belgesi doğrudan yatırım fonunun kurucusundan veya kurucu dışında iç tüzükte belirtilen alım satıma aracılık edecek aracı kuruluşlar tarafından alınır satılır. Ayrıca, bazı kurucular bankaların ATM makinaları, interaktif telefon ya da internet aracılığı ile katılma belgesi alım satımına da imkan sağlamaktadırlar. Katılma belgeleri ilk kez halka satılıyorsa, halka satış öncesinde kurucu tarafından gazetelerde ilan edilen izahname/sirkülerde belirtilen adreslerde, yine bu izahname/sirkülerde belirtilen saatler içinde alınıp satılmaktadır. Adresler genellikle kurucunun merkez şube adresleri olup, kurucu ayrıca başka aracı kuruluşlar aracılığı ile kurduğu fonun katılma belgelerini pazarlayabilir ya da alıp satabilir. Bilinmesi gereken bir konu yatırım fonu katılma belgelerinin gün içinde belli saatler içinde alınıp satıldığıdır. 225 fonun alım satım saatleri genelde birbirinden farklı olmakla birlikte, genel olarak A tipi fonlar sabah 9-10 arası, B tipi fonların ATM makinalarından alımı satımı yapılmayanlar öğlen 12'ye kadar, ATM'lerle de alımı satımı yapan B tipi fonlar ( yeni fiyat tespiti için saat 3-6 arası hariç) 24 saat işlem yapmaktadır. Yeni fiyat tespitinden sonra yapılan alım satımlarda o günün değil ertesi günün fiyatları kullanıldığı unutulmamalıdır. Yatırımcılar, katılma belgesini bedelini nakden ödemek suretiyle satın alabilir ve belgelerini fona iade etmek suretiyle fondan ayrılabilirler. Ancak bazı fonlarda belgeyi paraya çevirebilmek için belge sahibinin, bir ya da iki gün (bu süre daha fazla olabilir) öncesinden fona bildirimde bulunması gerekmektedir. Uygulamada katılma belgesi satış ihbar formu olarak bilinen bu husus, fonun nakit pozisyonunu ayarlayabilmesi bakımından kurucunun tercihine bağlı olarak belirlenmekte ve ilan edilen izahname ile yatırımcılara duyurulmaktadır.
  • Katılma Belgesinin Fiyatını Öğrenme : Katılma belgesi birim pay fiyatı, her işgünü itibariyle belgelerin alınıp satıldığı adreslerde ilan edilir. Ayrıca günlük gazetelerin ekonomi sayfalarında fon fiyatlarını bulabilirsiniz. Ancak gazetede ilan edilen fiyatın işlem günündeki değil bir gün öncesinin fiyatı olduğuna dikkat edilmelidir. Gazetelere ilave olarak bazı fon kurucularının interaktif telefon hatlarından veya internet adreslerinden fonların günlük fiyatlarını öğrenebilirsiniz. Haftalık ekonomi dergilerinde ise fonların haftalık performansları yer almaktadır. Sahip olduğunuz fonun katılama belgesine bakarken fonun tam ismini bulmayı unutmayın. Çünkü bazı fon kurucularının birden fazla fonu olduğundan hepsine farklı bir isim verilmektedir.
  • Katılma Belgesinin Fiyatının Hesaplanışı : Fona iştiraki sağlayan katılma belgesinin fiyatı kurucu tarafından her işgünü itibariyle hesaplanmakta ve izleyen gün yapılan katılma belgesi alış satışlarında bu fiyat uygulanmaktadır. Hesaplamalarda aşağıdaki prosedür takip edilmektedir: • Değerleme gününde portföyde bulunan varlıkların işlem gördükleri, alınıp satıldıkları borsalarda oluşan fiyatları dikkate alınarak fon portföy değeri hesaplanmakta, • Fon portföy değerine fonun alacakları eklenmek ve borçları düşülmek suretiyle fonun toplam değeri belirlenmekte, • Fon toplam değeri, değerleme gününde tedavülde olan pay sayısına bölünmek suretiyle birim katılma belgesi fıyatına ulaşılmaktadır. Örnek; Eğer 10 milyon TL’nizi katılma belgesi başına toplam değeri 100.000 TL olan bir fona yatırırsanız 100 adet katılma belgesi alabilirsiniz. Eğer katılma belgesi başına fon toplam değeri 90.000 TL’ye düşerse (çünkü fon portföyü düşmüştür) hala 100 adet katılma belgeniz vardır, fakat yatırımınızın değeri şimdi 9 milyon TL’ye düşmüştür. Eğer katılma belgesinin fiyatı 110.000 çıkarsa, yatırımınız 11.000.000 TL’ye çıkar ( bu örnekte alım satım komisyonununı olmadığı varsayılmıştır.) Yukarıda belirtilen işlemlerin yapılması esnasında fonun portföyünde bulunan varlıklardan elde edilen faiz, temettü, alım satım kazancı ve günlük değer artışları aynı gün fona gelir olarak kaydedilmekte dolayısıyla katılma belgelerinin hergün için hesaplanan pay fiyatına yansıtılmaktadır. Bu surette belirli bir tarihte fondan ayrılan yatırımcı o güne kadar fonun kazancında (zararından) kendi payına düşen miktarı almış olmaktadır
  • Katılma İntifa Senedi : Nakit karşılığı satılmak üzere, ortaklık haklarına sahip olmaksızın kardan pay alma, tasfiye bakiyesinden yararlanma ve yeni pay alma gibi haklar sağlayan kıymetli bir evraktır.
  • Kaydi Takas : Üyelerin, takasa olan para borçları ile takastan alacakları paranın hesaben ödenmesi ve menkul kıymet borçları ile menkul kıymet alacaklarının hesaben teslimidir.
  • Kayıtlı Sermaye : Ortaklıkların, esas sözleşmelerinde hüküm bulunmak kaydıyla, Yönetim Kurulu Kararıyla, Türk Ticaret Kanunu'nun sermayenin artırılmasına dair hükümlerine tabi olmaksızın çıkartabilecekleri azami hisse senedi miktarını gösteren, Ticaret Sicili'ne tescil edilmiş sermayeleridir.
  • Kayma : Daha önceden hazırlanmış olan bir işlemin teorik olarak gerçekleşmesi gereken yer ile asıl gerçekleştiği yer arasındaki farkdır.
  • Kerb Trading : Çalışma saatleri dışında şirket ortakları ile ticaret yapmak.
  • Kısa Pozisyon : Düşen piyasadaki fiyat hareketlerinden kar elde edebilmek için satışa geçilerek uygulanan bir pozisyon tipidir.
  • Kıymetli Evrak : Kambiyo senetleridir. Kıymetli evrak olarak bono, çek, tahvil, hisse senedi, poliçe vb. sayabiliriz.
  • Know - How : Bir şirketin uygun olan bilgisi ya da yetenekleridir.
  • Konsolidasyon : Uluslararası borç işlemlerinde bankaların ya da direkt olarak borçlu olan ülkenin, vadesi gelen bir borcun daha uzun süreli bir vadeye uzatılması işlemidir.
  • Konvertibilite : Bir ülkenin yerel parasının serbest döviz piyasasında diğer yabancı paralara ve altına dönüşebilme özelliğidir.
  • Kot Dışı Pazar : Borsaya kote edilmemiş menkul kıymetlerin alım-satımına konu olan pazardır.
  • Kotasyon : Bir şirkete ait menkul kıymetlerin borsa listesine alınmasıdır.
  • Kredi : Mali kurumlarca kişi ve kuruluşlara verilen borç paraya denir.
  • Kredili Menkul Kıymet İşlemleri : Bir aracı kuruluş nezdinde, müşteri adına kredi hesabı açılması koşulu ile müşteri ve aracı kuruluş arasında yapılacak sözleşme hükümleri çerçevesinde kredi kullanarak borçlanmak suretiyle menkul kıymet alınmasına denir.
  • Kupon : Hisse senedi sahiplerinin bazı ortaklık haklarının (karpayı, bedelli/bedelsiz sermaye artırımına katılma hakları) kullanımını sağlayan, hisse senetleri üzerinde bulunan ve sistematik olarak numaralandırılmış kıymetli evraktır.
  • Kupon Faizi : ekonomilere
  • Kupür : Para, tahvil ve hisse senetlerinin üzerinde yazılı değere göre her bir birimine verilen isimdir.
  • Kurtaj : Aracı kuruluşların aracı olarak Borsada yaptıklari işlemler için müşterilerinden alabilecekleri komisyondur.
  • Kurucu Hisse Senedi : Anonim şirketlerin kuruluş hizmetleri karşılığında çıkarılan hisse senetlerine verilen isimdir.Herhangi bir oranda sermaye payını temsil etmemenin yanısıra yönetimine katılma hakkıda vermez sadece şirketin karından bir miktar alabilir.
  • Küsurat Emir : İşlem biriminin içerdiği hisse senedi sayısından daha az miktarlar için verilmiş emirlerdir (lot altı emirler). Küsürat emirler fiyatsız girilir. Küsürat emirler, ilgili hisse senedinin piyasasada işlem gördüğü en son fiyattan gerçekleşir.
  • Lehdar : Hazırlanmış olan bir senedin metninde,senedin bedelinin adına ödenmesi belirtilmiş olan kişidir.
  • LIBOR : Londra mali piyasasinda bankalarca belirlenen ve birinci sınıf bankalara uygulanan faiz oranıdır.LIBOR'u bir sepet faiz oranı olarak adlandırmamız mümkündür.
  • LIFO : Stokların değerini hesaplarken kullanılan bir muhasebe metodudur.Farklı zamanlarda üretilen aynı ürünler farklı maliyetlere sahiplerse en yeni stoğun en önce kullanılacağı varsayılır.Maliyetler ise buna göre hesaplanır.
  • Liberasyon : Serbestleştirme,liberalleştirme anlamına gelmektedir.
  • Likiditasyon değeri : Şirket varlıklarının belirli bir süre içinde zorunlu satışı ile sağlanabilecek değerden tüm borçlar ödendikten sonra kalan miktarın, hisse senedi sayısına bölünmesi sonucu bulunan değerdir.
  • Likidite : Menkul kıymetin piyasa fiyatından veya bu fiyata çok yakın bir fiyattan en kısa sürede ve kolayca nakde çevrilebilmesidir.
  • Likidite Oranı : Herhangi bir finansal işletmenin sabit aktiflerini nakide çevirmeden elindeki mevcut likidite durumu ile vadesi gelen kısa vadeli borçlarını ödeme gücünü gösteren orandır.
  • Limit : Bir ekonomik değişkenin alabileceği maksimum veya minimum değerdir.
  • Limited Şirket : Ortakların en fazla koydukları kadar para kaybedebilecekleri sınırlı sorumluluk taşıyan firma tipidir.
  • Limitli emir : Emri veren alıcının, işlemin gerçekleşmesi için kabul ettiği en yüksek fiyatı, satıcının ise satmaya razı olduğu en düşük fiyatı belli ettiği emir tipidir.
  • Lineer Programlama : Kaynak limitlerinin kısıtlamalar olarak ifade edildiği satışların karların veya bir diğer hedefin nasıl optimize edileceğine karar vermek için kullanılan bir matematik tekniğidir.
  • Lira : Türkiye'nin temel para birimidir.Kelimenin kökeni Romalılarda ağırlık birimi ölçülerinden olan "libra" dan gelmektedir.
  • Loca : Ticaret borsalarında borsa eksperlerine ve brokerlarına mal örneklerini göstermek ve pazarlık yapmak için ayrılan özel bölmedir.
  • Lokavt : Bir işyerinde üretim faaliyetlerinin tamamen durdurulmasına neden olacak biçimde işverenin kendi başına veya işveren kuruluşları ile ortak alınan bir karar ile işçilerin topluca işten uzaklaştırılmasıdır.
  • Lombard Faiz Oranı : Menkul kıymetlerin veya taşınabilir malların rehin edilmeleri karşılığında verilmiş olan kredilere uygulanmakta olan faiz oranıdır.
  • Lombard Sözleşmesi : Ticari varlıkların veya taşınabilir varlıkların rehin edilmeleri karşılığında sağlanan kısa vadeli banka kredileridir.
  • Lorenz Eğrisi : Toplumdaki gelir dağılımı eşitsizliklerinin sergilenmesi için kullanılan bir tekniktir.
  • Lot : Hisse senetleri piyasasındaki işlem birimidir. İMKB Hisse Senetleri Piyasası'nda 1 lot 1000 adet hisse senedini veya 1.000.000 TL nominal değerli hisse senedini anlamına gelir.
  • Lotaltı İşlem : Genel tanımı itibariyle bir lottan (1000 adetten) daha az hisse senedi miktarı ile yapılan işlemlerdir. Ancak IMKB tarafından yapılan yeni bir düzenleme ile 25 lota (25000 adet) kadar olan işlemlerde lotaltı işlemi olarak kabul edilmektedirler.
  • Mahsup : Üyelerin, bir piyasadan doğan alacaklarını talimatları doğrultusunda diğer bir piyasa işleminden doğan borçlarını ödemede kullanabilmeleridir.
  • Maktu Teminat : Borsa üyeleri tarafından hisse senetleri piyasasında işlem yapabilmek için yatırılması gereken teminatın tüm aracı kuruluşlar için sabit tutar olarak belirlenen kısmıdır.
  • Mal : İnsan ihtiyaçlarını karşılamaya yarayan maddi ve maddi olmayan varlıklardır.
  • Mali endeks : Mali sektörde yer alan şirketlerin hisse senetlerinin fiyatlarındaki değişimlerin dikkate alınarak haesaplanan hisse senetleri piyasası endeksidir.
  • Maliyet Enflasyonu : Maliyetlerdeki bir artışın fiyatlar genel düzeyini yükseltmesidir.
  • Manipülasyon : Piyasada canlılık yaratmak amacıyla yapay alım/satım yapılmasına denir.
  • Margin Account : ABD!de çok yaygın kullanılan bir hesaptır.Kredideki hisseleri almak için kullanılır ve bu hisselerin kendileri teminat olarak görünürler.
  • Marjinal Maliyet : Yeni bir birim üretmenin maliyetidir.
  • Market Maker : Hisse senetlerinden,bonolardan,dövizlerden veya gayrimenkullerden bir piyasa oluşturan jobber (simsar) veya stockbroker (borsacı). Diğer bri deyişle yukarda belirtilenlerin alım-satımını yapan kişi.
  • Median Price : Median Price belirli bir periyoddaki en yüksek ve en düşük fiyatın toplanıp ikiye bölünmesi ile bulunur. Kısacası orta değerdir. Özel bir yorumu yoktur ancak analiz yaparken karmaşık fiyat hareketlerini analizci için az da olsa yumuşatır.
  • Mekanik Sistem : ALım satım sinyalleri veren bir trading sistemidir. Bu sistemi kullanan bir trader piyasa hakkındaki görüşlerini asla hesaba katmaz ve doğrudan sistemin ürettiği sinyallere göre işlem yapar.
  • Menkul Kıymet : ekonomilere
  • Menkul Kıymet Borsaları : Menkul kıymetlerin arz ve talebinin karşılaştığı örgütlenmiş piyasalardır.
  • Menkul Kıymet İhracı : Sermaye piyasası arçlarının ihracçılar tarfından çıkarılıp halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışıdır.
  • Menkul Kıymet İradı : Menkul ve gayri menkullerden elde edilen faiz, kira, rant gibi hasılatı ifade etmektedir.
  • Menkul Kıymet Ödünç İşlemleri : Aracı kuruluş ile müşteri arasında düzenlenen sözleşmede belirlenen esaslar dahilinde, ödünç veren taraftan açığa satış amacıyla ödünç alan tarafa, belirli bir dönem için menkul kıymetlerin verilmesi ve aynı cins menkul kıymetlerin mislen geri alınmasını ifade eder.
  • Merkez Bankası : Banknot ihraç eden, hükümetin para ve kredi politikasını yürütmede yardımcı olan, veznedarlık görevini üstlenmiş, devletin iktisadi ve mali danışmanlığını yapan kurumdur.
  • Merkezi Takas : Borsa'da gerçekleşen tüm işlemlerin takasının yine Borsa'da sonuçlandırılmasıdır.
  • Mevduat : Belirli bir dönem için geri ödemek şartıyla belirli bir bedel karşılığında mudilerce bankalara tevdi edilen paradır.
  • Mevduat Sigortası : Banka mevduatlarının kurulan bir sistem ile güvence altına alınmasıdır.Buradaki amaç;zor durumdaki bankalardaki mevduatın en azından bri kısmının geri ödenebilmesinin sağlanmasıdır.
  • Monometalizm : Monometalizme göre piyasada tedavül edilmesi gereken gerçek para altın sikkelerdir.Ancak buna karşın altının değerine değişimde eşit olacak ufaklık para ve banknot da kullanılabilir.
  • Moratoryum : Moratoryumun çeşitli anlamları olmasına karşın temel olarak borçların ödenmesindeki gecikme ve bu gecikmedeki olguların açıklanması için kullanılır. Moratoryumun diğer bir anlamıda vadesi gelmiş ve vadesinde ödenmeyen birikmiş dış borçların ertelenmesidir. (1998 Rusya Krizi). Moratoryumun diğer bir anlamıda bir firmanın borçlarının mahkeme kararı ile ertelenmesidir.
  • Mudi : Bir bankada mevduat hesabı bulunan kişi veya kuruluşlara verilen isimdir.
  • Muhabir Banka : Aracı banka olarakda isimlendirilen muhabir banka bir işletme ya da bankayı temsilen mali işlemleri yürüten bankadır.
  • Murabaha : Yasal faiz oranının üzerindeki bir oran ile para satılmasıdır.Halk dilinde tefecilik olarakda bilinir.
  • Müşteri Bazında Saklama : 1995 yılından itibaren borsa yatırımcılarının borsa üyeleri nezdindeki saklama hesaplarının Takasbank nezdinde eşlenerek, müşterinin kod ve şifresini kullanarak Takasbank nezdindeki bakiyesini takip edebilmesini sağlayan hizmettir.
  • Müşteri Emri : Borsa üyelerine müşterileri tarfından verilen alım satım emirleridir
  • Nakit : Banknot,bozuk para ve dövizi içeren likit aktiflere verilen isimdir.Nakit kavramı bankalar açısından günlük kasa giriş çıkışları için önemli bir yer tutar.
  • Nakit Akımı : Herhangi bir zaman diliminde firmaya giren ve firmadan çıkan parasal ödemelerdir.
  • Nakit Piyasalar : Vade uygulanmadan aynı gün valörlü işlemlerin yapıldığı piyasalardır.
  • Nama Yazılı Hisse Senedi : Hisse senedinin üzerinde hisse senedini elinde bulunduran kişinin ismi yazılı ise bu tip hisse senetlerine nama yazılı hisse senedi adı verilir.
  • Naylon Fatura : Gerçek bilgileri yansıtmayan sahte faturadır.
  • Negatif Faiz Oranı : Ekonomide belirlenen faiz oranı eğer eflasyonist ortamda reel getiri elde edebilecek düzeyde değilse bu faiz oranına negatif faiz oranı adı verilir.
  • Negatif Vergi : Devletin kişi ya da kurumlardan vergi toplamak yerine onlara bir takım sosyal ya da politik amaçlar ile karşılıksız ödemeler yapmasıdır.Negatif vergi diğer bir deyişle sübvansiyon olarak da ifade edilebilir.
  • Net Aktif Değer : Belirli bir faaliyet dönemi sonunda düzenlenen bilançodaki net aktif tutarın, hisse senedi sayısına bölünmesi ile oluşan değerdir.
  • Net Bakiye Prensibi : Hisse Senetleri Piyasası'nda gün içinde yapılan her iki seansta gerçekleşen işlemlerin netleştirilmesidir. Üyelerin, hem aynı menkul kıymet üzerinde yaptıkları alım satımları hem de nakit olarak borç ve alacakları birbirine mahsup edilir. Üyeler, takasa kalan net tutar kadar borçlu veya alacaklı olurlar. Böylece her aracı kuruluş için gün sonunda ve tüm işlemleri üzerinden net nakit borç/alacak tutarı ile her menkul kıymet için ayrı ayrı net bir kıymet borcu/alacağı hesaplanır.
  • Net Faiz : Bankaların mevduata verdikleri faizden vergi ve komisyonlar düşüldükten sonra geriye kalan kısımdır.
  • Net Faiz Marjı : Faiz marjı;toplam faiz gelirleri ile toplam faiz giderleri arasındaki farkdır. Net Faiz Marjı ise bu farkın getirili aktiflere bölünmesi ile elde edilir.Net Faiz Marjı ne kadar büyükse bankanın karşılığı o kadar artar.
  • Nisbi Fiyat : Herhangi bir malın fiyatının diğer bir malın fiyatına oranlanması ile bulunan fiyata nisbi fiyat adı verilir.
  • Nominal Değer : Hisse senedi için pay senedinin üzerinde yazılı olan fiyatıdır. Tahvillerde ise, vade sonunda ödenecek değerdir.
  • Nominal Faiz Oranı : Ekonomide uygulanan cari faiz oranına nominal faiz oranı adı verilir.
  • Nominal Gelir : Cari fiyatlar üzerinden elde edilen gelirlerdir.
  • Nominal Getiri : Herhangi bir yatırım aracının enflasyon dikkate alınmadığı durumundaki getirisine denir. Örn; 1 yıllık devlet tahvilinin ilk ihraçta %80 yıllık getiri ile alınıp vade sonuna kadar elde tutulması durumunda bu tahvilin vadeye kadar getirisi nominal %80 olur.
  • Normal Emir : Küsüratsız tam olarak 1 lot ve katlarından oluşan emirdir.
  • Obligasyon : Pay senetli komandit şirketler veya kamu kurum ve kuruluşları tarafından piyasaya çıkartılan bir belgeye bağlı,faiz geliri sağlayan,başkalarına devredilebilen uzun vadeli borçlanma tahvilleridir.
  • OECD : 1960 yilinda Paris'te Kanada,ABD,Türkiye ve batı Avrupa ülkelerinin bir araya gelerek kurdukları bir kuruluştur. OECD'nin temel amacı sanayileşmiş Batı Avrupa ülkelerinin işbirliğini sağlamak ve geliştirmektir.
  • Offshore : Deniz aşırı anlamına gelmektedir.Herhangi bir ülkede faaliyet gösteren fakat asıl merkezi o ülkenin dışında bulunan bir kurumun faaliyetlerini tanımlamak için kullanılmaktadır.Buradaki özellik şudur ; söz konusu kurum faaliyette buşunduğu ülkede kendi ülkesinin yasal düzenlemelerine bağlı olmadığı gibi içinde faaliyette bulunduğu yabancı ülkeninde düzenlemelerine bağlı değildir.
  • Oligopol : Herhangi bir malın üretiminin piyasada bulunan az sayıda firma tarafından karşılandığı piyasa yapısıdır.
  • Oligopson : Az sayıda ancak yüksek montanlı alıcıların bulunduğu piyasa yapısıdır.
  • OPEC : 1960 yılında Bağdat'ta İran,Irak,Kuveyt,Suudi Arabistan ve Venezuella tarafından kurulmuştur. OPEC,petrol ithalatçısı ülkeler üzerinde siyasi ve ekonomik baskı kurarak iktisadi ve politik bir üstünlük sağlamaya yönelik bir örgüttür.
  • Operasyon : Belirli bir sonuç elde etmek amacıyla alınan sert önlemler ya da yürütülen işlemlere denir. Ayrıca borsada herhangi bir hisse senedinin fiyatını suni olarak yükseltmek için yapılan hareketlerede operasyon ismi verilir.
  • Opoze Hisse Senedi : Üzerinde devir ve satış yasağı bulunan hisse senedidir.
  • Opsiyon Piyasası : Vadeli işlem piyasalarına benzeyen bir piyasadır.Opsiyon sözleşmelerinin alınıp satıldığı bir piyasadır.
  • Opsiyon Sözleşmesi : Alan tarafa üzerine yazılan mal veya kıymetin gelecekte belirli bir tarihte belirlenen miktarda alma veya satma hakkını sağlayan sözleşmedir.
  • Optimist : 19. yüzyıl ortalarında o dönemin iktisatçılarının pesimist görüşlerinin zıttını savunan ve bu pesimist görüşleri kabul etmeyen iktisatçılara verilen sıfattır. İyimser anlamına gelir.
  • Optimizasyon : En iyi sonuca varmak için yapılan işlemlere denir.
  • Optimum : 19. yüzyıl ortalarında o dönemin iktisatçılarının pesimist görüşlerinin zıttını savunan ve bu pesimist görüşleri kabul etmeyen iktisatçılara verilen sıfattır. İyimser anlamına gelir.
  • Oran : Büyüklük ya da derece açısından iki parça ile bütün arasında bulunan bağıntıdır.
  • Oransal Teminat : Üçer aylık dönemlerde hesaplanan ve Borsa üyelerinin Hisse Senetleri Piyasası'nda gerçekleştirdikleri işlemlerin günlük ortalama tutarının %4'üdür.
  • Ordino : Borsada işlem yapmak amacıyla müşterinin aracı kurumuna verdiği talimattır.
  • Ortak Girişimler : Bir ülkede yerli şirketler ile ortaklık biçiminde kurulan dolaysız yabancı sermaye yatırımlarına verilen isimdir.
  • Ortalama Teminat : Üçer aylık hesaplama dönemlerinde tüm Borsa üyeleri için hesaplanan oransal teminat tutarlarının basit ortalamasıdır.
  • Otofinansman : Bir şirketin yapmakta olduğu yatırımlarını kendi iç kaynaklarından finanse etmesidir.
  • Oversubscription : Piyasaya yeni ihraç edilen bir hisseye olan talebin arzı geçtiği durumdur.
  • Overweight : Fon yöneticilerinin herhangi bir ülkeye ya da sektöre ayrılmış olan oranın üzerinde bir oranla bu ülke veya sektöre yatırım yapmalarıdır.Bu durum fon yöneticilerinin ülkenin ya da sektörün göreceli olarak daha başarılı olacağına inandıklarını gösterir.
  • Oysuz Hisse Senedi : Genel kurulda oy hakkı bulunmayan buna karşılık diğer hisselere göre daha fazla temettü alan hisse senetlerine verilen isimdir.
  • Ödeme : Borç,yükümlülük veya anlaşma şartının yerine getirilmesidir.Ödeme alışılageldiği gibi sadece para biçiminde olmaz anlaşma gereğince mal teslimi veya herhangi bir hizmetin yerine getirilmesi şeklinde de olabilir.
  • Ödeme Aktarmalı Sertifika : Menkul kıymetleştirme işlemindeki menkul kıymet yapılarından birisidir.
  • Ödemeler Bilançosu : Bir ülkenin herhangi bir zaman dilimi içinde dış dünya ile yaptığı tüm ekonomik işlemlerin sistematik biçimde tutulan kayıtlarına ödemeler bilançosu adı verilir.
  • Ödenek : En genel anlamda herhangi bir işe ayrılan para miktarıdır.
  • Ödenmemiş Sermaye : Firmaların taahhüt etmiş oldukları sermayelerinin ödenmemiş kısmını ifade eder.
  • Ödenmiş Sermaye : Esas sermaye sistemine tabi ortaklıklarda, ortaklarca taahhüt edilen sermayenin nakden ödenmiş kısmıdır.
  • Ön Ödeme : Genellikle avans şeklinde yapılan ödeme tipidir.
  • Önfinansman : İhracatçının ihracatı yapacağının kesinleştiği ve akreditifinin açılması halinde bankalarca verilen bir kısa vadeli kredidir.
  • Örtülü Ödenek : Bütçe uygulamalarının dışında kalan ve kullanımı başbakan ve cumhurbaşkanında olan gizli ödenekdir.
  • Özel Denetleme : Menkul kıymetlerin halka arzı için kayda alınmak üzere Sermaye Piyasası Kurulu'na başvuran veya Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında olup birleşme, devir veya tasfiye durumunda bulunan anonim ortaklıklar ile aracı kurumlar ve yatırım ortaklıklarından Kurul'ca belirlenenlerin mali tablo ve raporlarının denetlenmesidir.
  • Özel Emir : Borsa Yönetim Kurulu'nca her hisse senedi için ayrı ayrı belirlenmiş olan, bir seferde girilebilecek işlem miktarı'nı aşan ve blok satış miktarından daha az miktarda olan emirlerdir.
  • Özsermaye : Anonim şirket biçiminde kurulan bankaların özsermayeleri ortakların sermaye iştiraklerinden oluşur.Özsermaye bankaların faaliyetlerini sürüdrebilmek için gerekli olan ilk fonu oluşturur ve mudilere ve diğer alacaklılara karşı bir teminat görevi görür
  • Paçal : Ters bir fiyat hareketinden sonra kaybedilen pozisyonun daha düşük fiyatlardan büyütülmesi.
  • Para Arzı : Dar anlamı ile ekonomide tedavülde bulunan bozuk para ile banknotların toplamına eşittir.
  • Para Devrimi : Bir ekonomide yerleşmiş bir para sisteminin ve ticari yapının önemli bir iktisadi yada politik olay ile tamamen değişmesi sonucunda ortaya çıkan bir olaydır.
  • Para Kurulu : Para kurulu bir ülkenin para arzı mekanizmasını belirlenen sabit kurdan ülkenin döviz varlıklarına bağlayan bir sistemdir.Bu sistemde para arzı ülkenin döviz pozisyonuna bağlanmaktadır.
  • Para Piyasası : Kısa vadeli fon arz ve talebinin karşılandığı piyasadır.
  • Pay Başına Temettü : Bir dönemde ortaklara dağıtılmasına karar verilen toplam kar payının o döneme ait hisse senedi sayısına bölünmesi ile bulunan değerdir.
  • Pay Defteri : Bir şirketin sermayesine sahip olan lkişi ya da kuruluşların kaydedildiği deftere verilen isimdir.
  • Pazar Portföyü : Piyasada işlem gören hisse senetlerinin tamamının piyasa payları oranında ağırlıklandırılmasıyla oluşturulan portföydür.
  • Performance : Performance göstergesi bir hisse senedinin geçmişteki (belirli bir tarihten itibaren) elde ettiği getiriyi gösterir. Bu gösterge aynı zamanda hangi hisse senetlerin orta ve uzun vadede daha çok getiri elde ettiğini tespit etmekte de kullanılır.
  • Peşin Satış : Mal satışında malın tutarı peşin olarak ödenirse bu satışa peşin satış denir.
  • Petro - Dollar : 1973 yılındaki petrol krizi sırasında petrol üretici ülkelerin karlarında yüksek oranda artış oldu. Bu artışın sonunda üretici ülkeler ellerindeki dolarları Batı Avrupa mali sisteminde mevduat ve menkul kıymet olarak tutmaya başladılar ve Avrupadaki dolar miktarında artış oldu.OPEC üyelerinin Avrupa'da tuttukları bu dolarlara petro-dollar ismi verilmektedir.
  • PIBOR : Fransa!da bankalararası kısa vadeli parasal işlemlerde temel alınan faiz oranıdır. Açılım olarak ; PARIS INTERBANK OFFERED RATE 'dir.
  • Piramit : Kağıt üzerindeki karların yükselen fiyatlardan gittikçe azalan miktarda alımlar yapılarak artırılması yöntemidir.
  • Piyasa Değeri : Menkul kıymetin piyasada o gün itibarı ile geçerli olan vadeye kadar getirisine göre hesaplanan fiyatıdır. Bu değer piyasa şartlarına göre değişiklik gösterebilir. Menkul kıymetin getirisi ile piyasa değeri biribirleri ile ters orantılıdır. Getiri yüksekse daha önce ihraç edilmiş menkul kıymetin piyasa değeri düşer, getirisi düşerse daha önce ihraç edilmiş menkul kıymetin piyasa değeri yükselir.
  • Piyasa Fiyatı : Sermaye piyasası aracının arz ve talebinin karşılaşması sonucu oluşan fiyatıdır.
  • Piyasa Riski : Yatırımcıların beklentilerindeki değişmelerden dolayı menkul kıymetlerin fiyatlarında değişmelerin ortaya çıkması ile zarar oluşmasıdır.
  • Piyasayı Kapatmak : Vadeli piyasalarda ortaya çıkan bir durumdur. Büyük sermayeye sahip olan bir spekülatör vadeli piyasada malı hem fiziksel hemde vadeli olarak alabileceği kadar alır.Daha sonra vade günü geldiğinde vadeli satıcılar gerekli fiziksel malı almak istediklerinde karşılarında aynı spekülatörü bulurlar. Bu durumda piyasa tek bir satıcı tarafından kapatıldığından fiyatlar aşırı derecede yükselir ve vadeli satıcı konumunda olanlar yüksek oranda zarar ederler.
  • Plasman : Yapılmış olan bir yatırımın el değiştirmesidir. Ekonomi için ek bir yatırım değil, sadece yatırımcının değişmesidir.
  • Portföy : Sahip olunan varlıkların tümüne ve varlıkların aynı veya farklı özelliğe sahip birden fazla kıymete yatırılması sonucu oluşan toplam değerdir.
  • Portföy Sigortası : Bir hisse senedin portföyünün değeri düştüğü zaman risk açılımını azaltmak için vadeli işlemlerin sistematik olarak satışıdır.Risk azaltıktan sonra net uzun pozisyon endeks yükseldikçe pozisyonun tamamına gelene kadar yükseltilir.Buradaki kuram piyasa fiyatlarının düzgün değiştiğini varsayar.
  • Portföy Yatırımları : Sermaye piyasalarında faiz ve getiri farklılıklarından faydalanmak amacıyla menku kıymetlere yapılan yatırımları ifade etmektedir.
  • Portföy Yöneticiliği : Kıymetli madenlere dayalı olanlar dahil olmak üzere sermaye piyasası araçlarından oluşturulan portföylerin müşteriler hesabına vekil sıfatıyla yönetilmesidir.
  • Portföy Yönetimi : Bir portföyün yönetilmesi, mevzuatın ve içtüzüğün izin verdiği sınırlar dahilinde, portföye varlık (hisse senedi, tahvil, bono v.b.) alınıp satılması ve bu varlıkların getirilerinin (faiz, kar payı gibi) tahsil edilmesi faaliyetleridir. Varlıkların alınıp satılması kararlarına dayanak teşkil eden her türlü araştırma ve analiz gibi faaliyetler de portföy yönetiminin kapsamına girer.
  • Pozitif Faiz Oranı : Ekonomide faiz oranlarını enflasyon oranının üzerinde oluşursa bu orana pozitif faiz oranı denir.Pozitif faiz oranında tasarruf sahibi reel getiri elde ederken kredi almış olan kişi veya kurumlar reel bir maliyete razı olmak zorundadırlar.
  • Prime Rate : Temel olarak alınan ilk kredi faiz oranına Avrupa mali piyasasında prime rate adı verilir.
  • Primli Tahvil : Tahvilin satış şansını artırmak ve tahvili ilk alanların kayıplarını önlemek amacıyla satış ; tahvilin üzerinde yazılı olan nominal değerin altında bir fiyattan gerçekleştirilirse bu tip tahvillere primli tahvil denir.
  • Put / Call Oranı : Put opsiyonlarının Call opsiyonlarına bölünmesi ile elde edilen bir orandır.Ters düşünce ya da aşırı alım/aşırı satım ölçülerinin bir örneğide bu orandır.Temel kurallara göre Call opsiyonlarına göre daha çok Put opsiyonlarının alındığını gösteren yüksek bir oran lokal traderların kötümser olduğunu gösterdiğinden fiyatların çıkışa geçeceğinin bir göstergesidir.Diğer yandan düşük bir put/call oranı fiyatların gevşeyeceğini gösterir.
  • Put Opsiyonu : Alıcıya belli bir zaman süresi içinde belli bir fiyattan söz konusu finansman aracını veya emtiayı satma hakkını tanıyan sözleşmedir.Bu sadece bir haktır zorunluluk değildir.
  • Rant : Arazi,bina veya daire gibi taşınmazların hizmetlerinden yararlanılması karşılığında belli aralıklar ile ödenen tutardır.
  • Rantabilite : Bir yatırımın veya sermaye malının gelir sağlama olanağını ifade etmektedir.
  • Rasyolar : Bir işletmenin finansal açıdan durumunu sergilemede kullanılırlar. İşletmenin rakkamlaştırılabilen çeşitli ekonomik değişkenlerinin birbirleriyle oranlanmasıyla elde edilirler.
  • Rating : İhraçcıların (Şirket, devlet, vs.), ihraç ettikleri borç niteliğindeki menkul kıymetlerin (tahvil, finansman bonosu vs.) anapara ve faizini zamanında geri ödeme yeterliliğine ne ölçüde sahip olduklarını göstermek amacıyla bağımsız kuruluşlar tarafından yapılan değerlemedir.
  • Rayiç Bedel : Herhangi bir iktisadi varlığın belli bir zamandaki piyasadaki alış satış yapıldığı fiyatıdır.
  • Reaksiyon : Piyasadaki ana trendin tam zıt yönünde gerçekleşen fiyat hareketidir.
  • Reasürans : Herhangi bir lisans hakkı veya ticari marka sahibinin bunları devrettiği firmalardan aldığı bedeldir.
  • Reel Faiz Getirisi : fiyat değişimlerinden arındırılmış olarak tanımlanan reel faizin dönem sonunda elde ettiği getiriye reel faiz getirisi adı verilir.
  • Reel Getiri : Herhangi bir yatırım aracının enflasyondan arındırılmış getirisidir. Reel getiri; r(%)=((n-e)/(1+e))*100 formülü ile hesaplanır. Burada “r” reel getiriyi, “n” nominal getiriyi, “e” ise ilgili dönemdeki enflasyon oranını göstermektedir. Bir yatırım aracının getirisi değerlendirilirken önemli olan reel getiridir.
  • Reel Yatırım : fiyat değişimlerinden arındırılmış olarak tanımlanan reel faizin dönem sonunda elde ettiği getiriye reel faiz getirisi adı verilir.
  • Reeskont : Bankaların iskonto ettikleri senetlerini merkez bankasında ikinci kez iskontoya tabi tutmalarına reeskont adı verilir.
  • Referans Fiyat : Yeni Hisse ve Rüçhan hakkı Pazarı'nda uygulanan, hisse senetlerinin işlem görebileceği üst ve alt fiyat limitlerinin ve fiyat adımlarının belirlenmesinde esas teşkil etmeyen, fiyat tescil edilinceye kadar marj uygulanmayan yalnızca teorik değer olarak gerçekleşecek işlemlere fiyat bakımından referans verme amacı ile açıklanan fiyattır.
  • Reflasyon : Ekonominin duraklama içinde bulunduğu dönemlerde toplam talebi artırarak tam istihdam düzeyine ulaşmayı amaçlayan makroekonomik politikaların tümüne verilen isimdir.
  • Regresyon : İki ya da daha fazla değişken arasındaki ilişkileri kantitatif olarak ölçmeye yarayan istatistik analiz tekniğidir.Regresyon analizinde amaç bir istatistik tahmini yapmak olabileceği gibi değişkenlere ait elde edilen değerlerin ana kütleye uygun olup olmadığını test etmekde olabilir.
  • Repo : Bir menkul kıymetin işlem başlangıç valöründe satılıp bitiş valöründe geri alınmasını ifade eder. (Menkul kıymetin geri alma vaadiyle satımı). Repo yapan taraf parayı kullanan taraftır.
  • Re'sen Alım/Satım : Temerrüt halinin Borsa Yönetim Kurulu'nun belirlediği süreyi doldurması halinde, sürenin bitimini takip eden ilk iş günü işlem konusu hisse senetlerinin temerrüde düşen üyenin pozisyonuna göre Hisse Senetleri Piyasası Müdürlüğü'nce elektronik ortamda ayrı hisse koduyla, cari fiyattan alım satımının yapılmasıdır.
  • Resesyon : Ekonomik faaliyetlerdeki duraklama,gerileme ve milli gelirdeki düşüşü ifade eden bir terimdir.
  • Resmi Müzayede : Mahkemelerin, icra dairelerinin ve diğer resmi dairelerin Borsa'da yapılmasına gerek gördükleri menkul kıymet satım işlemleridir.
  • Resmi Müzayede Pazarı : Mahkemelerin, icra dairelerinin ve diğer resmi dairelerin borsada yapılmasını gerekli gördükleri hisse senedi işlemlerinin gerçekleştirildiği pazardır.
  • Revalüasyon : Ulusal paranın dış piyasalardaki değerinin yükseltilmesine revalüasyon adı verilir.Bu işlem devalüasyonun tam tersidir.
  • Rezerv Para : Uluslararası mali kuruluşlar ile hükümetlerin ellerinde bulundurdukları altın ve dövize denir.
  • Risk : İstenmeyen sonuçlarla karşılaşma olasılığıdır.
  • Risk Kontrolü : Piyasada karşılaşılabilecek olan zararları sınırlamak amacıyla kullanılan bir trading yöntemidir.
  • Risk Primi : Aktiflerin beklenen getirisi ile riski içermeyen faiz oranı arasındaki farktır. Risk pirimi kavramı daha çok aktif fiyatlandırma modellerinde kullanılan bir kavramdır.
  • Risk Sermayesi Yatırım Ortaklığı : Kayıtlı sermayeli olarak kurulan, başlangıç veya çıkarılmış sermayelerini esas olarak sermaye kazancı elde etmek amacıyla risk sermayesi yatırımlarına yönelterek risk sermayesi yatırımı faaliyetinde bulunan ortaklıklara denir.
  • Risk Sermayesi Yatırımı : İyi projeleri olan ancak bunu finanse edecek sermayesi bulunmayan kişiler ile elinde sermayesi bulunan ve riski seven kişilerin bir araya gelerek yaptıkları yatırıma risk sermayesi yatırımı denir.
  • Risk Yönetimi : Bir işletmenin normal faaliyet süreci boyunca karşılaşabilecegi risklerin giderilmesi,minimize edilmesi veya bunalrın sigorta ettirilmesi ile ilgili konular ile ilgilenir.
  • Rüçhan Hakkı : Bedelli sermaye arttırımlarına mevcut ortakların öncelikli katılma hakkıdır. Sözkonusu hak, hisse senedine bağlı yeni pay alma kuponları karşılığında ve ayrıca hisse senedi ibrazına gerek kalmaksızın yapılır.
  • Rüçhan Hakkı Pazarı : Hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketlerin nakdi sermaye artışı yapmak üzere belirledikleri rüçhan hakkı kullanma süresi içinde sözkonusu hisse senedi üzerinde bulunan yeni pay alma kuponunun alınıp satılabilmesi için Borsa'ca belirlenecek süre içinde açılan pazardır.
  • Sabit Değer : Cari fiyatlar ile ifade edilen ekonomik değerlerin cari fiyatlardaki değişimlerden arındırılmış şeklidir.
  • Sabit Faizli Tahvil : Vadesi süresince hep aynı faiz oranı üzerinden ödeme yapılacak olan tahvillerdir.
  • Sabit Maliyetler : Firmanın üretim hacminden bağımsız olan maliyetlerdir.Firma hiç üretim yapmasa bile bu maliyetleri karşılamak zorundadır.
  • Sabit Varlıklar : Sabit varlıklara aynı zamanda "Duran Varlıklar" da denir.Bu gurubun içine bina,arazi,teçhizat gibi varlıklar girer.
  • Saklama : Takası gerçekleştirilen menkul kıymetlerin organize olmuş ve kabul görmüş kuruluşlarca muhafaza edilmesidir.
  • Samurai Tahvilleri : Yabancı ülkelerin Japon Yenine bağlı olarak Japon sermaye piyasalarında ihraç ederek satışa sundukları tahvillerdir.
  • Sanayileşme : Yabancı ülkelerin Japon Yenine bağlı olarak Japon sermaye piyasalarında ihraç ederek satışa sundukları tahvillerdir.
  • Satın Alma Riski : Enflasyondan dolayı gelecek dönemlerde meydana gelebilecek nakit girişlerinin satınalma gücündeki belirsizliklerini ifade eder.
  • Satış Giderleri : Firma tarafından üretilmiş bir malın dağıtım ve pazarlamasının yapılması için yapılan tüm giderlerdir.
  • Satış Koşulları : İki taraf arasındaki satış işlemi ile ilgili düzenlemeleri ve tarafların yükümlülüklerini belirler.
  • Satış Potansiyeli : Bir firmanın teorik olarak gerçekleştirebileceği maksimum satış miktarıdır.
  • Satış Yönetimi : Bir iktisadi işletmenin satış faaliyetlerinin planlanması ve organize edilmesidir.
  • Seans : Borsada işlemlerin başlaması ve bitmesi arasında geçen süredir.
  • Sermaye : Üretimde kullanılan ve kendileri de üretilmiş olan mallardır.
  • Sermaye Artırımı : Bir şirketin esas sermayesine karşılık olan hisse senetlerinin bedelleri ödendikten sonra genel kurul kararı ile yeni hisse senedi çıkarılarak şirket sermayesinin arttırılmasıdır. BEDELLİ SERMAYE ARTTIRIMI Bedelli Sermaye Arttırımından Yararlanılarak Alınacak Hisse Sayısı = Bölünme Olduğu Tarihte Elde Bulunan Lot Sayısı x Bedelli Arttırım Yüzdesi Bedelli Arttırımdan Yararlanmak İçin Hesaptan Alınacak Tutar = Bedelli Sermaye Arttırımından Yararlanılarak Alınacak Hisse Sayısı X Hissenin Nominal Değeri ÖRNEK ISCTR %15,5 oranında bedelli hisse versin ve bölünme tarihi 15/05/200, bundan yararlanmak için son tarih 31/05/2001 olsun. Bu durumda; 15/05/2000 tarihinde yatırımcımızın elinde örneğin 100 lot ISCTR var ise 31/05/2001 tarihinde hesabından alınacak tutarın hesaplanması ve T+2 günü yani 31/05/2001 gününden 2 iş günü sonra hesabına geçecek ISCTR hisse sayısı aşağıdaki şekilde hesaplanır : Bedelli Sermaye Arttırımından Yararlanılarak Alınacak Hisse Sayısı = 100.000 x %15,5 = 15.500 adet = 15,5 lot Bedelli Arttırımdan Yararlanmak İçin Hesaptan Alınacak Tutar = 15.500 x 1000(genelde hisselerin nominal fiyatı 1000 TL dir) = 15.500.000 TL BEDELSİZ SERMAYE ARTTIRIMI Bedelsiz Sermaye Arttırımından Yararlanılarak Hesaba Geçecek Hisse Sayısı = Bölünme Olduğu Tarihte Elde Bulunan Lot Sayısı x Bedelsiz Arttırım Yüzdesi ÖRNEK ISCTR %29,5 oranında bedelsiz hisse versin ve bölünme tarihi 15/05/2001 olsun. 15/05/2000 tarihinde yatırımcımızın elinde örneğin 100 lot ISCTR var ise T+2 gününde yani 15/05/2001 tarihinden 2 iş günü sonra hesabına geçecek olan ISCTR hisse sayısı aşağıdaki gibi bulunur : Bedelsiz Sermaye Arttırımından Yararlanılarak Hesaba Geçecek Hisse Sayısı = 100.000 x %29,5 = 29,5 lot TEMETTÜ Hesaba Geçecek Olan Nakit Tutar = Bölünme Olduğu Tarihte Elde Bulunan Lot Sayısı x Temettü Oranı x Hissenin Nominal Değeri (genelde 1000 TL dir) ÖRNEK ISCTR %15,93 oranında nakit temettü dağıtsın ve bölünme tarihi 15/05/2001 olsun. Temettü dağıtım tarihinin ise 28/05/2001 olduğunu kabul edelim. Bu durumda ; 15/05/2000 tarihinde yatırımcımızın elinde örneğin 100 lot ISCTR var ise 28/05/2001 tarihinden sonra hesabına geçecek olan nakit tutar aşağıdaki gibi hesaplanır : Hesaba Geçecek Olan Nakit Tutar = 100.000 x %15.93 x 1000 = 15.930.000 TL
  • Sermaye Kaçışı : Devalüasyona uğrama ihtimali olan paranın bulunduğu ülkeden çıkarılmasıdır.
  • Sermaye Piyasası : Orta ve Uzun vadeli fon arz ve talebinin karşılaştığı piyasadır.
  • Sermaye Piyasası Kurulu : Sermaye Piyasası Kanunu ile verilen görevleri yapmak üzere kurulmuş tüzel kişiliğe ait kurumdur.
  • Sermaye Piyasası Kurumları : Aracı kuruluşlar, yatırım ortaklıkları, yatırım fonları ve sermaye piyasasında faaliyet göstermesine izin verilen diğer kurumlara verilen genel isimdir.
  • Sıkışma : Belirli bir süre devam eden yatay fiyat hareketidir.
  • Sınai Endeks : Sadece sanayi sektöründe yer alan şirketlerin hisse senetlerinin fiyatlarındaki değişmeler dikkate alınarak hesaplanan hisse senetleri piyasası endeksidir.
  • Sınırlı Denetleme : Ara mali tablo düzenlemekle yükümlü olan anonim ortaklıkların, aracı kurumların, yatırım ortaklıklarının ve yatırım fonlarının düzenleyecekleri ara mali tabloların, sürekli denetleme ile görevli bağımsız denetleme kuruluşları tarafından incelenmesi ve rapora bağlanmasıdır.
  • Sistem : Piyasada alım satım sinyalleri vermek için kullanılan bir dizi kurallar bütünüdür.
  • Sistematik Olmayan Risk : Finansman riski veya iş riski gibi belli sektörlere ait olarak ortaya çıkan ve sistematik olmayan risklere verilen isimdir.
  • Sistematik Risk : Menkul kıymetlerin getirilerindeki değişmenin ekonomik,politik,sosyal değişimlerden kaynaklanan bölümüdür.
  • Spekülasyon : Bireyin gelecekle ilgili beklentileri doğrultusunda hisse senedi fiyatlarında veya döviz kurlarındaki olası değişimlerden bir gelir elde etmek amacıyla yapılan işlemlerdir.Bu terim sık sık manipülasyon (yapay fiyat hareketi) ile karıştırılır.
  • Spekülatör : Tahmin edilen fiyat hareketlerinden kar elde etmeyi düşünerek finansal araçları veya emtiaları alıp satarken risk alan kişidir.
  • Stop Emri : Belirlenen fiyat seviyesine geldiğinde piyasa emrine dönüşen emirlerdir.
  • Sürekli Denetleme : Sermaye Piyasası Kanunu'na tabi ortaklıkların, mevzuat ve genel kabul görmüş denetim ve muhasebe esas ve ilkelerine uygunluk yönünden defter, kayıt ve belgelerinin her yıl denetlenmesidir.
  • Swap : Faiz oranları ile döviz kurlarındaki değişmeler sonucunda ortaya çıkan riski en aza indirmek amacıyla geliştirilmiş işlemdir.
  • Şartlı Likidite : Ancak belirli koşullar sağlandığı takdirde yaratılan uluslararası likiditedir.
  • Şartname : Kamu kurum ve kuruluşlarının satın alma,satma ve ihaleye çıkarken belirledikleri koşulları,yapılacak olan işin özel ve teknik ayrıntılarının yer aldığı belgedir.
  • Şüpheli Alacaklar : Vergi usul kanunumuza göre şu şekilde tanımlanır ; " Ticari ve tarımsal kazancın elde edilmesi ve sürdürülmesiyle ilgili olmak koşuluyla dava ve icra aşamasında bulunan alacaklar,yapılan protesto veya yazı ile bir defadan fazla istenmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan,dava ve icra kovuşturmasına kadar küçük alacaklar şüpheli alacaklar olarak sayılırlar" .
  • Taban Fiyatı : Hisse senetlerinin bir seans içinde işlem görebileceği en düşük fiyattır. Her hisse senedi için fiyat, fiyat adımı gözönüne alınarak ayrı olarak hesaplanır.
  • Tahsisli Satış : Sermaye artırımlarında artırılan sermayeyi temsil eden hisse senetleri ile mevcut hisselerin hissedarlarınca halka arz edilmeyerek, doğrudan dışarıda yerleşik kişilere, kayıt öncesi belirlenmiş yurtiçinde yerleşik kişilere tahsisli olarak veya Borsa'nın ilgili pazarında toptan satışıdır.
  • Tahvil : Devletin 1 yıl, anonim ortaklıkların en az 2 yıl ve daha uzun vadeyle ödünç para bulmak amacıyla, itibarı kıymetleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkardıkları borç senetleridir.
  • Takas : Borsa üyelerinin sattıkları menkul kıymetleri takas merkezine teslim etmeleri, aldıkları menkul kıymetleri de takas merkezinden almaları, ödemelerini ve tahsilatlarını da burada gerçekleştirmelerini kapsayan işlemdir.
  • Talon : Hisse senedinin kuponlarından oluşan kısmına verilen isimdir.
  • Tasfiye Değeri : Şirket varlıklarının belirli bir süre içinde zorunlu satışı ile sağlanabilecek değerden tüm borçlar ödendikten sonra kalan miktarın, hisse senedi sayısına bölünmesi sonucu bulunan değerdir.
  • Tavan Fiyatı : Hisse senetlerinin bir seans içinde işlem görebileceği en yüksek fiyattır. Her hisse senedi için fiyat, fiyat adımı gözönüne alınarak ayrı olarak hesaplanır.
  • TEFE : Toptan Eşya Fiyat Endeksidir.
  • Tekel : Tek bir satıcı ve karşılığında çok miktarda alıcı olan piyasadır.
  • Teknik Analiz : Hisse senedi veya borsa endeksi fiyatında ya da işlem miktarında meydana gelen değişmelerin genellikle grafiklerle açıklanması ve geleceğe yönelik trend belirleme aracıdır.
  • Temel Analiz : Hisse senetlerinin gerçeğe en yakın fiyatlarını bulmaya yönelik bir yöntemdir.
  • Temellük : Alacağın devralınmasıdır.
  • Temerrüt : Borsa'da yapılan işlemler sonucunda, taahhütlerin gerektirdiği ödeme veya menkul kıymet teslimatlarının belirlenen süreler içinde gerçekleştirilmemesi sonucu oluşan durumdur.
  • Temettü - Kar Payı : Ortaklıkların dönem içinde elde ettikleri kardan mevcut ortakların pay alma hakkıdır. Sözkonusu hak, hisse senedine bağlı "Kar Payı Kuponları" karşılığında ve ayrıca hisse senedi ibrazına gerek kalmaksızın yapılır.
  • Temettü getirisi : Hisse senedinin yıllık getirisidir.
  • Teminat : Borsa üyelerinin, borsa işlemleri dolayısı ile müşterilerine ve borsaya verebilecekleri zararlara karşılık olmak üzere, Borsa tüzel kişiliği adına yatırdıkları meblağa denir.
  • Temlik : Alacağın devredilmesi.
  • Ters Repo : Bir menkul kıymetin işlemin başlangıç valoründe alınıp, bitiş valoründe geri satılmasıdır (Menkul kıymetin geri satım vaadiyle alımı).
  • Tescil : Hisse Senetleri Piyasası'nda yapılan işlemlerin Borsaca kayıt edilmiş olmasıdır.
  • Tescile Mesnet Belge : Kayıtlı sermaye sistemine tabi anonim ortaklıklarda, sermaye artırımı işlemleri tamamlandıktan sonra sermaye artırımının tescili için, Sermaye Piyasası Kurulu'nca verilen ve ödenmiş hisse senedi tutarını gösteren belgedir.
  • Tranş : Tahvil ve Bono Piyasası'nda işlem yapabilme limiti içerisindeki her bir kademedir.
  • Trend : Bellirli bir zaman dilimi aralığında belli bir seyiri oluşturan değerlerde ortaya çıkan sürekli artma ya da azalmaları ifade eder.
  • Tümünü Yüklenim : Sermaye piyasası araçlarının, bedeli satışın başlamasından önce tam ve nakden ödenmek suretiyle tamamının satın alınarak halka satılacağının, satışı yapana karşı taahhüt edilmesidir.
  • Ucuz Para : İktidarda bulunan hükümetin genişletici para politikası izleyerek para arzını artırması ve faiz oranını düşürmesi sonucunda kredi maliyetlerini ucuzlatmasıdır. Bu politika özellikle ekonominin işsizlik içinde bulunduğu dönemlerde uygulanmaktadır.
  • Ulusal Pazar : Borsa Yönetim Kurulu kararı ile pazara açılmış, endekse dahil olan ve olmayan Borsa kotunda yer alan her şirket hisse senedi için alım satım işlemlerinin gerçekleştirildiği pazardır.
  • Uluslararası Pazar : İMKB Uluslararası Menkul Kıymetler Serbest Bölgesi içinde "Serbest Bölgeler Mevzuatına" göre faaliyet gösterecek esas olarak eski Doğu Bloku ülkeleri, Türk Cumhuriyetler ve Orta Doğu ülkelerindeki şirketlere ait menkul kıymetlerin işlem göreceği pazardır.
  • Uluslarası Finans Kurumu ( IFC ) : IFC Dünya Bankasının bir yan kuruluşudur.Kurum kendi fonlarına ve personeline sahip olup yasal açıdan da bağımsız bir kurumdur.IFC gerçekleştirilmek istenen yatırım projelerinde özel girişimden daha geniş ölçüde yararlanılmasını sağlamak amacıyla kuruldu.Kurumun finansmanı üye ülkelerin mali katkılarından oluşur.Kaynak kullanımları hisse senedi yatırımları ve uzun vadeli krediler biçiminde olur. Kurum kredi olarak talep edilmeyen fonlarını hisse senedi yatırımlarında kullanır.
  • Uluslarası Tahvil : Bir ülkede devletin ya da özel şirketlerin dış piyasalarda pazarlanmak üzere çıkardıkları tahvillerdir.Bu tahviller orta ve uzun vadeli dış kredi sağlamak amacıyla kullanılırlar.
  • Under Weight : Fon yöneticilerinin lokal çekincelerden dolayı belirli bir sektör veya ülkeye önceden belirlenmiş olan miktardan daha az sermaye aktarımında bulunmalarıdır.
  • Under Subscription : İhraç edilen hisse senetlerinin tamamının satılamadığı ve kalan kısmının devredildiği durumdur.
  • Underwriting : Garanti verme anlamında kullanılan bir terimdir. Özellikle halka arzlarda kullanılır.Menkul kıymet ihraç eden kuruluşun elindeki ihraç edilecek tüm hisselerin aracı kurum veya konsorsiyum tarafından yeniden satılmak üzere satın alınması işlemidir.Böylece menkul kıymet ihracında bulunan şirketin ihraç etmekte olduğu tüm hisselerin satılacağının garantisi verilmiş olur.
  • Uyuşmazlık Komitesi : Borsa işlemleri ile ilgili olarak; üyeler arasında veya üyeler ile müşterileri arasında çıkan uyuşmazlıkların idari yoldan çözülmesine yardımcı olan komitedir.
  • Uzun Pozisyon : Yükselen fiyatlardan kar edebilmek için satın alma emirleri ile oluşturulmuş pozisyondur.
  • Ücret : Çok geniş anlamları olmasına karşın dar ve basit bir tanımla ; emek hizmetlerinden yararlanma karşılığı olarak yapılan ödemedir.
  • Ücret - Fiyat Spirali : Ücretlere yapılan zamların fiyatlar genel seviyesinin yükselmesine (enflasyon) yol açması sonucunda işçilerin reel satınalma güçlerinin düşmesi üzerine sendikaların yeniden ücret artışı talebinde bulunmaları ve böylece işçi ücretlerinin fiyatlar ile bir yarışa girmesine verilen isimdir.
  • Ücret Haddi : İşçilere belirli bir esasa göre yapılan ödeme miktarıdır. Burada ya zaman faktöründen ya da teşvik sisteminden yararlanılır.
  • Üçüncül Sektör : Bu tanım genellikle tarım ve sanayi sektörünün yanında hizmetler sektörünü ifade etmek için kullanılır. Bu tanıma göre ticaret,turizm,kamu hizmetleri vb. üçüncül sektörün kapsamına girmektedirler.
  • Ülke Fonu : Sadece belirli bir yabancı ülkenin menkul kıymetlerine yatırım yapmak amacıyla kurulmuş fonlara verilen isimdir.
  • Üretici : Üretim işlemi ile ilgilenen veya üretimi gerçekleştiren kimsedir.
  • Üretim : Bir malı veya hizmeti yaratma,ortaya koyma anlamında kullanılır.
  • Üretim Faktörleri : Herhangi bir mal veya hizmetin üretimi için gerekli olan ana girdilere verilen isimdir.Geneleksel anlamda üretim faktörleri doğal kaynaklar,emek ve sermaye olarak üçe ayrılırlar.
  • Vade : Borcun ödenmesi için alacaklı tarafından borçluya tanınan zamandır.
  • Vadeli Döviz İşlemleri : Dövizin ileri bir tarihte belirli sabit bir fiyat üzerinden alınıp satılacağına dair yapılan sözleşmelere bağlı işlemlerdir.
  • Vadeli Fiyat : Bir varlığın ödenmesinin gelecekteki bir tarihte yapılması sonucunda oluşan fiyattır.
  • Vadeli İşlem Sözleşmeleri : Sözleşmeye konu tarafların baz aldıkları temel ürünün sözleşmede belirtilen tarihte, belirtilen fiyattan, belirtilen kalite ve miktarda, belirtilen yerde alınıp satılacağını, birbirlerine taahhüt ettikleri sözleşmelerdir
  • Vadeli Mevduat : Bankalara belirli bir sürenin sonunda çekilmek şartıyla yatırılan paralardır.
  • Valör : Kredi ya da mevduat için bankaca faizin işletilmeye başlandığı tarihe denir.
  • Valör Tarihi : İşleme ait menkul kıymet ve nakit yükümlülüklerinin yerine getirileceği bir başka ifade ile menkul kıymet ve nakit takasının yapılacağı tarihtir.
  • Varlığa Dayalı Menkul Kıymet : İhraçcıların kendi ticari işlemlerinden doğmuş alacakları veya temellük edecekleri alacaklar karşılığında, ihraç edebilecekleri kıymetli evraktır.
  • Varlık Değeri : Bu terime defter değeri,kayıtlı değer gibi isimlerde verilebilir. Belirli muhasebe ilkeleri uyarınca tespit edilmiş işletme varlıklarının değerini ifade eder.
  • Varyans : Bir sayı dizisinin aritmetik ortalama etrafındaki dağılımının derecesini ölçmeye yarayan bir istatistiki değerdir.
  • Vekaletname : Bir kişiye başka bir kişi adına hareket etme yetkisi veren belgedir.
  • Veraset ve İntikal Vergisi : Bedelsiz ya da karşılıksız olarak ele geçirilen servet öğelerinden alınan bir tür servet vergisidir. Birey eğer miras veya buna benzer bir yolla bir servete sahip olursa veraset vergisi verir. Eğer bağış veya başka bir yolla servet sahibi olursa intikal vergisi ödemek ile yükümlüdür.
  • Vergi : Kamu giderlerinin finansmanını karşılamak amacıyla devletin sahip olduğu siyasi güce dayanarak gerçek ve tüzel kişilerin gelir ve malları üzerinden aldığı paydır.
  • Vergi Beyannamesi : Vergi mükellefinin kimliğini,verginin konusunu,verginin miktarı,vergi matrahı gibi vergi hesaplanmasında kullanılan bilgilerdir.
  • Vergi Esnekliği : Vergi gelirlerinin Gayri Safi Milli Hasıladaki değişimlere karşı olan duyarlılığına verilen isimdir.
  • Vergi İadesi : Herhangi bir iktisadi faaliyeti teşvik etmek amacıyla önceden alınmış olan verginin bir bölümünün veya tamamının mükelleflere geri ödenmesidir.
  • Vergi İndirimi : Önceden belirlenmiş iktisadi ve sosyal amaçlar çerçevesinde,bir takım vergi konularında vergi miktarı veya vergi oranı açısından yapılan indirimdir.
  • Vergi Yükü : Vergi olarak devlete aktarılmış olan miktarın salındığı matraha olan oranını ifade eder.Vergi yükünü taşıyanlar vergi ödeyicisi durumunda olan kişi ya da kuruluşlardır.
  • Virman : Bir hesaptaki fonların diğer bir hesaba aktarılmasıdır.
  • Volume : Volume göstergesi gün içinde kaç hissenin alınıp satıldığını ve el değiştirdiğini gösteren bir göstergedir. Hisse senedinde bir yükseliş yaşanıyorsa ve volume da buna paralel olarak artış gösteriyorsa sağlıklı bir yükseliş vardır demektir. Ancak tersi durumda sağlıklı bir yükselişten bahsetmek oldukça zordur. Aynı şekilde düşüş sırasında hacmin artış göstermesi hisse de yoğun satışlar olduğu anlamına gelir. Fiyatlar belirli bir süre yükseldikten sonra düşüşe geçtiyse ve haciminde de azalma olduysa düşüşün devamlı olmayacağı ve fiyatların tekrar yükseleceğine yorumlanabilir.
  • Yabancı Hisse Senedi : Yabancı ortaklıklarca bulundukları ülke mevzuatına uygun olarak çıkarılan ve ortaklık hakkını temsil eden menkul kıymetlerdir.
  • Yabancı Ortaklık : Türk Parasının Kıymetini Koruma mevzuatında tanımlanan dışarıda yerleşik kişilerden ilgili ülke mevzuatına göre yabancı sermaye piyasası araçlarını çıkaran ortaklıklar ile yatırım ortaklıklarıdır.
  • Yabancı Sermaye Piyasası Araçları : Çıkarıldıkları ülke borsalarında alım satım konusu olan ve Kurulca niteliği belirlenen menkul kıymetler ile hak ve alacakları temsil eden diğer kağıtlardır.
  • Yabancı Yatırım Fonu : Kanun'da tanımlanan yatırım fonlarına benzer özellikleri taşıdığı Kurul'ca kabul edilen, yurtdışında kurulmuş yatırım fonlandır.
  • Yapay Fiyat : Bir veya birkaç üyenin, bir veya birden fazla seanslar boyunca herhangi bir menkul kıymet için, sözkonusu menkul kıymetin gerçek piyasa değerini yansıtmayacak şeklide fiyat (yapay fiyat) teşekkül ettirecek şekilde sürekli olarak önceki alım emrine göre daha yüksek fiyatlarda alım emirleri veya sürekli olarak daha düşük fiyatlarda satım emirlerinin borsaya iIetiImesi ile oluşturmaya çalışılan piyasaya yapay piyasa denir.
  • Yapısal Enflasyon : Ülkedeki ekonomik yapının esnek olmayışından kaynaklanan enflasyon tipidir.
  • Yapısal İşsizlik : Yüksek hızda nüfus artışından dolayı ülkedeki sanayi tesislerinin ve sermaye birikiminin artan nüfusa karşı yeterli iş alanı verememesinden kaynaklanan işsizlikdir.
  • Yarı Mamul : Belirli bir imalat sürecinden geçmiş ancak henüz kullanilabilir düzeye gelmemiş ürünlerdir.
  • Yasal Karşılıklar : Bankaların ve diğer iktisadi işletmelerin belirli yasalar gereği karşılık olarak ayırmaları gereken nakitlerdir.
  • Yatırılmış Sermaye : Bir iktisadi işletmenin toplam net aktifleridir.
  • Yatırım : Belli bir getiri sağlamak amacıyla, belirli vadelerde birikimlerin yatırım araçlarına bağlanmasıdır.Yatırımcı yaptığı yatırımın maliyetini üstlenir. Bu onun riskidir. Eğer yatırımcı kendi öz fonlarını kullanarak yatırım yapıyorsa, en azından bu fonların maliyetini karşılaması gerekir. Yatırımcı, elindeki bu fonlarla tahvil alış satışı veya vadeli mevduat ile faiz geliri de sağlayabilir. Faiz hadleri, gelir seviyesi, borçlanabilme imkanları ve yatırımcının sahip olduğu risk anlayışı, yatırımı etkileyen unsurlardandır.
  • Yatırım Bankaları : Uzun vadeli yatırım kredisi sağlayan veya özel şirketlerin çıkarttıkları tahvillerin satışını garanti eden sermaye piyasası kuruluşlarıdır.
  • Yatırım Bütçesi : Devletin baraj,otoyol,okul gibi yatırımlar için ayırdığı bütçedir.
  • Yatırım Danışmanlığı : Müşterilere, sermaye piyasası araçları ile bunları ihraç eden ortaklık ve kuruluşlar, şirket birleşme ve el değiştirmeleri, şirketlerin finansman ihtiyacının karşılanması hakkında ve benzeri konularda yönlendirici nitelikte yazılı veya sözlü yorum ve yatırım tavsiyelerinde bulunulması faaliyetidir.
  • Yatırım Fonları ve Katılma Belgesi Sahiplerinin Vergilendirilmesi : Yatırım Fonunun Vergilendirilmesi Açısından • Yatırım fonlarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları, yani portföye alınan varlıkların alış fiyatından daha yüksek fiyatlardan satılması nedeni ile oluşan karlar ile bu varlıkların faiz, kar payı gibi getirileri, kurumlar vergisinden muaftır. • B Tipi yatırım fonları portföy işletmeciliği kazançları üzerinden % 10 gelir vergisi kesintisi yaparlar. Buna göre B Tipi yatırım fonlarında, bir önceki güne göre portföyde oluşan değer artışının % 10’u vergi olarak kesilir. A Tipi yatırım fonlarında ise böyle bir kesinti yoktur. Yatırım Fonlarının Katılma Belgelerini Satın Alan Tam Mükellef Gerçek Kişilerin Vergilendirilmesi • Tam Mükellef Gerçek Kişilerin Vergilendirilmesi Fon katılma belgesi kar payları Gelir Vergisi Kanunu'nun 75/1 maddesine göre menkul sermaye iradı sayılmaktadır. Ancak, sözkonusu kanuna, 14.08.1999 tarih ve 23786 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 4444 sayılı Kanun ile eklenen Geçici Madde 55 uyarınca; 01.01.1999 – 31.12.2002 tarihleri arasında elde edilen ve stopaj yoluyla vergilendirilmiş bulunan menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerine ödenen kar payları için yıllık beyanname verilmeyecek ve diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmeyecektir. • Tam Mükellef Tüzel Kişilerin Vergilendirilmesi A ve B Tipi yatırım fonu kar payları KVK’nun 4369 sayılı Kanun’la değişik 25’inci maddesinde belirtilen %30 oranlı kurumlar vergisine tabidir.
  • Yatırım Fonlarının Yatırım Araçları : Sermaye Piyasası Kurulu’nun düzenlemeleri çerçevesinde yatırım fonlarının yatırım yapabileceği araçlar şunlardır: • Türkiye'de kurulmuş şirketlerin hisse senetleri,özel ve kamu borçlanma senetleri (tahvil, bono gibi), • Yabancı özel ve kamu sektörü borçlanma senetleri ve hisse senetleri, • Ulusal ve uluslararası borsalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı olarak ihraç edilmiş ve borsalarda işlem gören sermaye piyasası araçları, • Sermaye Piyasası Kurulu’nca uygun görülebilecek diğer sermaye piyasası araçları, Fon portföyleri, içtüzüklerinde hüküm bulunmak ve Tebliğ ile belirlenen sınırlar saklı kalmak kaydıyla, yukarıda sayılan araçlardan her biri esas alınarak oluşturulabileceği gibi varlık türleri itibariyle karma da olabilecektir. Yatırım fonunun kazancı portföyünde bulundurduğu varlıkların getirisine bağlı olduğundan yatırımcıların fonun türü ve tipi, bir başka deyişle portföy bileşimi hakkında bilgi sahibi olduktan sonra yatırım yapacakları fonu seçmeleri uygun olacaktır. FON TİPİ NEDİR? Yatırım fonları iki tipte kurulabilir. A Tipi ve B Tipi. A Tipi yatırım fonlarının portföylerinin en az aylık ortalama bazda, % 25’i Türk şirketlerinin hisse senetlerinden oluşur. B Tiplerinin portföylerinde böyle bir sınırlama yoktur. Fonların A veya B Tipi olması konusunda önemli olan nokta A Tipi fonlara vergi avantajı tanınmasıdır.
  • Yatırım Fonlarının Sağladığı Avantajlar : Tasarrufcunun ortaya koyduğu sermayesi yani tasarrufu, profesyonel ve güvenilir yöneticiler tarafından yönetilmektedir. • Yatırım fonu portföyüne alınabilecek menkul kıymetlerin sabit getirili, dövize endeksli ve hisse senedi gibi araçlarla çeşitlenmesi nedeniyle riskin en aza indirilmesi mümkün olabilecektir. • Menkul kıymetlerin değerlemesi ve kontrolü ile kupon, faiz ve temettü tahsili fon yönetimince yapılacağından vade takibi, tahsil etme gibi zaman ve kaynak kullanımını gerektiren işlemlerden korunabilecektir. • Küçük tasarruflarla temin edilemeyecek kazanç potansiyeli yüksek menkul kıymetlere yatırım yapılmasına olanak sağlayacaktır. • Fon portföyündeki değer artışlarının portföy değerine günlük olarak yansıtılması nedeniyle işlemiş gelir ile birlikte gerek ihtiyacı kadar gerekse tamamını istendiği anda paraya çevirebilecektir. • Portföye büyük montanlı alım satımlar nedeniyle zaman ve para tasarrufu sağlamaktadır. • Bazı yatırım fonları, katılma belgesi üzerinden çek yazabilme imkanı sağlamaktadırlar.
  • Yatırım Fonlarıyla İlgili Temel İlkeler : Yatırım fonlarına hakim olan temel ilkeler şunlardır: Riskin Dağıtılması İlkesi Bu ilke sayesinde yatırım fonlarının, bireylerin kendi imkanları ile sağlayamayacakları ölçüde riski dağıtmaları mümkündür. 100 milyon TL’nız olduğunu düşünelim. Siz bu para ile (Borsa’da hisse senetlerinin belirli miktarların -lot- altında işlem görememesi nedeniyle) ancak bir kaç hisse senedine yatırım yapabilirsiniz ve bu durum sizin riskinizi artırır. Örneğin, hisse senedini satın aldığınız 2 şirketin mali durumunun bozulması ve hisse senetlerinin fiyatlarının düşmesi ihtimali, 25 ayrı şirkete ait hisse senedinin fiyatlarının birden düşmesi ihtimalinden çok daha yüksektir. Yatırım fonları ise binlerce kişiden para toplayarak, trilyonlarca TL’lik portföyler oluşturabilir, bu sayede çok daha fazla sayıda hisse senedine ve bu arada daha başka yatırım araçlarına örneğin tahvil ve bonolara yatırım yaparak, hisse senedi fiyatlarındaki herhangi bir düşüş anında bundan en az derecede etkilenme şansına sahip olurlar. Profesyonel Yönetim Menkul kıymet piyasaları nitelikleri itibariyle belirli bir bilgi birikimini gerektiren teknik piyasalar olup, bu piyasada oluşan gelişmelerin yakından takip edilmesi gerekir. Doğal olarak bireylerin böylesi bir takibi düzenli olarak yapmaları ve bu piyasalarda oluşan gelişmelerin menkul kıymet fiyatlarına etkilerini tahmin edip ona göre zamanında tavır alabilmeleri zordur. Yatırım fonları ise çok fazla sayıda kişiden para toplamak suretiyle yüksek miktarlarda portföyler oluşturduklarından, gerekli donanıma ve menkul kıymet piyasalarıyla ilgili yetişmiş elemanlara sahip olabilirler. Bu sayede piyasalarda gözlemlenen hareketlerin ne anlama geldiğini sürekli bir şekilde takip ederek gerekli işlemleri (alım/satım gibi) gerçekleştirirler. Menkul Kıymet Portföyü İşletmek Yatırım fonları, bazı kısıtlamalar içerisinde nakit ve kıymetli madenlere de yatırım yapabilmekle beraber, temel amaçları menkul kıymet alıp satmak ve alım satımlar arasında oluşan olumlu fark ile bu menkul kıymetlerin kar payları ve faizlerinden gelir sağlamak olan kuruluşlardır. İnançlı Mülkiyet Yatırım fonları inançlı mülkiyet esasına dayanır. İnançlı mülkiyet esasında fona inançlı olarak fon kurucusu sahiptir. Tasarruf sahipleri ise fonla ilgili muameleleri yapma yetkisini kurucuya verirler. Bu yetki devri fon içtüzüğü ile olur. Kurucu, fonu bu sözleşme (içtüzük) çerçevesinde ve tasarruf sahiplerinin haklarını koruyarak yönetmek/yönettirmek zorundadır. Mal Varlığının Korunması Fon tüzel kişilik sahibi olmamakla beraber fonun mal varlığı kurucudan ayrıdır. Ayrıca Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca, fon malvarlığı rehnedilemez, teminat gösterilemez ve üçüncü kişiler tarafından haczedilemez. Yani fon malvarlığının korunması kanun ile güvence altına alınmıştır.
  • Yatırım Fonu : Halktan katılma belgeleri karşılığı toplanan paralarla, belge sahipleri hesabına, riskin dağıtılması ve inançlı mülkiyet ilkesine göre sermaye piyasası araçları ile ulusal ve uluslararası borsalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenlerden oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulan mal varlığıdır.
  • Yatırım Fonu Alırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar : Yatırım fonuna yatırım yaptığınızda bir risk aldığınızı unutmayın. Çünkü fon tarafından alınan menkul kıymetlerin değeri artabileceği gibi düşebileceği için yatırım yaptığınız ana paranın bir kısmını kaybedebilirsiniz. Her farklı türdeki fonun farklı riskleri vardır. Genellikle potansiyel olarak yüksek getiri, yüksek kayıp yani yüksek risk demektir. • Yatırımdan önce ilgilendiğiniz fonun amacının ve riskinin sizinkine ne kadar uyup uymadığına karar vermek gerekir. Buna karar vermek için bir yatırım danışmanına veya yatrım dergilerine ihtiyacınız olabilir. • Bankalar kendi adlarını taşıyan fonlar satmaktadır. Fakat bankalarda satılan fonları mevduat ile karıştırmayın. Mevduatda garanti varken banka fonlarında diğer yatırım fonlarında olduğu gibi garanti yoktur. • Genel olarak tüm menkul kıymet yatırımlarında özel olarak da yatırım fonlarına yapılan yatırımlarda, geçmiş dönemde o menkul kıymetin ya da yatırım fonunun elde ettiği getirinin gelecek dönemde de elde edileceği yönünde bir garantinin olmadığının tüm yatırımcılar tarafından bilinmesi gerekmektedir. Bu tür yatırımlarda daha çok geleceğe ilişkin beklentiler ile yatırımcının risk ve vade tercihinin fonun risk ve vade yapısı ile uyumu dikkate alınmalıdır. Örneğin yatırımcının önümüzdeki dönem için hisse senedi piyasasında yükseliş beklentisi var ise hisse senedi veya A tipi fon katılma belgesi satın alması ya da faiz oranlarında düşme beklentisi var ise tahvil ve bono fonu ya da B tipi fon katılma belgesi satın alması uygun olacaktır. Farklı fonların karşılaştırılması Amaca uygun fon tipi belirledikten sonra bu katagoride fonların performansını karşılaştırmakta fayda vardır. Performans karşılaştırıken dikkat edilmesi gerekenler; • Fonun getirisine bakın. • Maliyetleri karşılaştırın; Maliyetler fon seçiminde önemlidir çünkü bunlar sizin gelirinizi düşürür. Mali tablolardan gelir tablosunda giderler kısmını bulun ve ona bakın. Gelirinizi etkileyecek giderler iki türlüdür. o Katılma belgesi satış komisyonu (bu katılma belgesi alınıp satıldığında ödenir). Bazı fonlar katılma belgesi alım satım için ücret almazlar alanların ise katılma belgesinin satış ve geri alınmasına ilişkin esasları fon iç tüzüğünde yer alır. Düzelemelere göre likit fonlar dışında kalan fonlarda katılma belgesinin fona geri satılmak istendiğinde komisyon uygulanabilmektedir. o Fon yönetim ücretleri, aracılık komisyonu gibi devam etmekte olan harcamalar (fonda kaldınız sürece maruz kaldığınız giderlerdir). Yatırım fonu katılma belgesine yatırım yapmayı planlayan tasarruf sahiplerinin aşağıda sayılan konularda yeterli bilgiye sahip olmaları gerekmektedir. • Fonun kurucusu ve bu kurucunun yönettiği fonların türü ve tipi, • Fonun en yakın tarihli portföy bileşimi, • Fonun portföyünü yöneten portföy yöneticisi, • Kurucunun geçmiş dönemde fon türlerine göre sağladığı verim ve bunun aynı türdeki diğer fonlara göre başarısı, • Fon katılma belgelerinin alınıp satılabileceği yerler ve işlem saatleri, • Katılma belgesini paraya çevirebilmek için önceden ihbar koşulunun aranıp aranmadığı. Yukarıda sayılan bilgiler ve gerek duyulduğunda daha ayrıntılı bilgiler katılma belgesinin alınıp satıldığı yerlerde hazır bulundurulan izahnameden ve fonun portföyü ile verimine ilişkin bilgileri içerecek şekilde her ay sonunda hazırlanan aylık ve dönem sonlarında hazırlanan yıllık raporlardan temin edilebilir.
  • Yatırım Fonu Katılma Belgesi : Belge sahibinin kurucu ve saklayıcı kuruma karşı sahip olduğu hakları taşıyan ve fona kaç pay ile katıldığını gösteren kıymetli evraktır.
  • Yatırım Fonuna Ait Temel Bilgilerin Temini : Yatırım fonuna yatırım yapmadan önce fon hakkında bilgiler alacağınız kaynaklar vardır. Bu bilgileri fonun kendisinden veya kullandığınız aracı kurumdan isteyin ve yatırıma karar vermeden önce mutlaka okuyun. Böylece yatırım fonu katılma belgesini satın almadan önce sizin için doğru bir fon olduğuna emin olun. Yatırım fonlarının katılma belgelerinin halka arzı sırasında ve sonrasında yatırımcılar ihtiyaç duydukları bilgileri aşağıdaki belgelerden elde edebilirler. İçtüzük Yatırım fonlarının içtüzükleri, yatırım fonu katılma belgesi sahibi ile kurucu (fonu kuran tüzel kişi), saklayıcı (fon portföyünde yeralan menkul kıymetleri saklayan kurum) ve yönetici (fon portföyünü yöneten kuruluş) arasında fon portföyünün yönetilmesini ve saklanmasını konu alan sözleşmedir. İçtüzükte fonun adı, adresi, kuruluş amacı, portföy yönetimine ilişkin esaslar, yatırım sınırlamaları, katılma belgelerinin satışına ve geri satın alınışına ilişkin esaslar v.b. bilgiler yeralır. İzahname İzahname, katılma belgelerinin halka arzı sırasında hazırlanır. Fonun satış dökümanıdır. İzahnemelerde fona ait temel bilgiler (fonun kurucusu, kurucu ve fonun adresi, fon katılma belgelerinin alınıp satılacağı yerler, fon yöneticilerinin kimler olduğu, sermaye piyasası alanındaki tecrübeleri, fonun yatırım stratejisi, yatırım sınırlamaları, yaptığı harcamalar, portföy yapısı, ilgili vergi düzenlemeleri v.b.) bulunur. İzahnameler halka arz öncesinde Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir, ayrıca katılma belgelerinin alım satımının yapıldığı yerlerde tasarruf sahiplerinin incelemesi için hazır bulundurulur. Sirküler Sirküler de izahname gibi katılma belgelerinin halka arzı sırasında hazırlanır ve fona ait temel bilgileri (fonun kurucusu, kurucu ve fonun adresi, fon katılma belgelerinin alınıp satılacağı yerler, fon yöneticilerinin kimler olduğu, sermaye piyasası alanındaki tecrübeleri, fonun yatırım stratejisi, yatırım sınırlamaları, yaptığı harcamalar, portföy yapısı, ilgili vergi düzenlemeleri v.b.) içerir. Sirkülerler, halka arz öncesinde Türkiye çapında yayın yapan en az iki gazetenin Türkiye baskısında ilan edilir. Fon Mali Tabloları Yatırım fonlarının bir önceki yılla karşılaştırmalı olarak düzenlenmiş bilanço ve gelir tablosu, fon portföy değeri tablosu ve fon toplam değeri tablosu ile bu tablolara ilişkin bağımsız denetçi raporları Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir ve katılma belgelerinin alınıp satıldığı yerlerde müşterilere açıklanır. Fonların 6 aylık (Ocak-Haziran dönemi) bilanço ve gelir tablosu, fon portföy değeri tablosu ve fon toplam değeri tablosu ile bu tablolara ilişkin bağımsız denetçi raporunun özeti ise katılma belgelerinin alınıp satıldığı yerlerde müşterilere açıklanır. Aylık Raporlar Aylık raporlar her ayı takip eden 15 gün içinde, ay içerisindeki menkul kıymet ve katılma belgesi hareketleri ile fonun geçmiş performansına ilişkin bilgileri içerecek şekilde hazırlanır. Söz konusu rapor fon kurucusunun merkezinde ve katılma belgesinin satışı yapılan yerlerde yatırımcının incelemesi için hazır bulundurulur. Günlük Gazete Ve Periyodik Dergiler Pekçok günlük gazetede düzenli olarak yatırım fonu katılma belgelerinin fiyatları ilan edilir. Periyodik ekonomi dergilerinde ise yatırım fonlarının dönemsel getirilerini karşılaştırmalı olarak bulmak mümkündür. Ayrıca, gazete ve dergilerde, fonlarla ilgili haberlere (kurulan/katılma belgeleri halka arzedilen fonlar, fon portföy yöneticileri ile ilgili bilgiler v.b.) de yer verilmektedir. Kurulumuzun aylık bülteninde ise bütün yatırım fonlarının son ay itibarıyla portföy yapısı ve aylar itibarıyla portföy dağılımı hakkında ayrıntılı bilgiler yer almaktadır.
  • Yatırım Kredisi : Birikmiş olan sermaye miktarını yükseltmek amacıyla alınan uzun vadeli kredilerdir.
  • Yatırım Ortaklıkları : Sermaye piyasası araçları ile ulusal ve uluslararası borsalarda veya borsa dışı organize piyasalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler portföyü işletmek üzere anonim ortaklık şeklinde ve kayıtlı sermaye esasına göre kurulan sermaye piyasası kurumlarıdır.
  • Yatırım Planı : İktisadi işletmelerin ve şirketlerin önümüzdeki dönemlerde yeni tesis ve techizata yapmayı öngördükleri harcamaları gösteren planlardır.
  • Yatırım Portföyü : Sermaye piyasası menkul kıymetlerinden oluşturulmuş portföydür.
  • Yatırım Riski : Menkul değerlere yatırım yapan kişi ya da kurumlar bir menkul kıymeti portföylerine alırlarken onun beklenen getiri oranı ile beklenen risk düzeyini göz önünde bulundururlar.Risk;yatırım getirilerinde önceden belirlenemeyen değişkenliği ifade eder.Bu değişkenlik ne kadar yüksekse o yatırımın riski o derece yüksektir.Bir yatırımın riskini belirlemek için beklenen gelirin varyansı kullanılır.
  • Yatırım Şirketi : Sermayesini kendi hisse senetlerini satarak sağlayan ve bu sermayeyi hisse senetleri ile tahvillere yatıran şirkettir.
  • Yatırımcı Kulübü : Yaptıkları tasarrufları borsada değerlendirmek üzere birbirini tanıyan 10 - 15 kişinin bir araya gelerek oluşturdukları küçük yatırımcı gruplarıdır.Bu fikir ilk olarak 1940 yıllarında Amerika'da ortaya atıldı. Kulüpler temettülerin ve diğer kazançların yatırılması ile gün geçtikçe genişlerler.
  • Yedek Akçeler : Bir işletmenin olası zararlara karşı ya da hissedarlarına düzenli bir şekilde kar dağıtmak amacıyla işletmenin kazançlarından oluşturulmuş fonlardır.
  • Yeni Hisse Pazarı : Hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketlerin sermaye artırımlarının bir hesap dönemi içinde temettü ödemesinden önce gerçekleşmesi durumunda, üzerinde geçmiş yıl temettü kuponu bulunmayan "Yeni" hisse senetlerinin, temettünün ödenmeye başladığı ilk güne kadar geçici süre ile işlem gördüğü pazardır.
  • Yeniden Değerleme : Ortaklıkların aktiflerinde kayıtlı bulunan ve amortismana tabi maddi duran varlıklarının enflasyon sebebiyle elde etme maliyeti ile piyasa değeri arasında oluşan farkın bilançoların sağlıklı bir şekilde değerlendirilmesi amacıyla Maliye Bakanlığı tarafından her yıl açıklanan oranlar dahilinde değerinin yükseltilmesidir.
  • Yetki Belgesi : Sermaye Piyasas Kurulu tarafından aracı kuruluşlara verilen ve icra edecekleri sermaye piyasası faaliyetini gösteren belgeye denir.
  • Z Grafiği : Belirli bir zaman içerisindeki satışları izlemek için oldukça faydalı bir araçdır.Z denmesinin sebebi ise grafiği oluşturan üç ana çizginin kabaca Z harfine benzer bir şekil oluşturmasıdır.
  • Z Notu : Muhasebe oranlarına dayalı bir sistemde herhangi bir şirketin riskini belirten tek bir rakkamdır.Risk değerlendirmesini tek bir rakkam ile ifade ettiği için yararlıdır.
  • Zaman Aşımı : Kanunlarda belirtilen koşullarda belirli bir zamanın geçmesiyle birlikte bir hakkı kazanma veya bir sorumluluktan kurtulma durumunu ifade eder.
  • Zaman Faydası : Herhangi bir anda ihtiyaçları karşılamak üzere malların saklanması veya stoklanmasıdır.
  • Zaman Önceliği : Hisse Senetleri Piyasası'nda, fiyat eşitliği halinde, sisteme zaman açısından daha önce kaydedilen emirlerin öncelikli olarak karşılanmasıdır.
  • Zaman Serileri : Fiyat,üretim ve yatırım gibi değişkenlerin birbirlerini izleyen zaman periyotları içinde gözlenen değerlerinin oluşturduğu sayı dizileridir.
  • Zamanlı Emir : Zamanlı emirler ancak verildikleri zaman aralığı içinde geçerli olurlar.
  • Zarar : Herhangi bir ekonomik faaliyette maliyetin elde edilen gelirden büyük olması durumudur.Karın zıttıdır.
  • Zarar Minimizasyonu : Herhangi bir işletmede karşılaşılan zararın daha da büyümemesi için zararın en düşük seviyeye indirilmesi işlemidir.Teorik olarak bir işletmenin amacı kar maksimizasyonudur.Ancak değişen durumlara göre işletme zarar minimizasyonuda yapmak zorunda kalabilir.
  • Zayıf Para : Piyasadaki değeri resmi değerinin altında olan paradır.