Yatırımcı Akademisi

TEKNİK ANALİZ NOTLARI

Piyasalarda bilinen iki tip analiz yöntemi vardır. Bunlardan ilki, çok uzun yıllardır kullanılan Klasik Dow Teorisi diğeri ise son yıllarda iyice ağırlığını ve önemini arttıran Dalga Teorisidir. Dalga Teorisi çok daha derin ve geniş bir analiz yöntemi olduğundan, öncelikli olarak Klasik Dow Teorisinin çok iyi bir şekilde bilinmesi ve bu model için yol gösterici olması gerekir. Bu sebeple öncelikli olarak Klasik Dow Teorisine bakmak gerekir.

DOW TEORİSİ

Bilinen en eski teknik analiz teorisidir. Dow Jones’nun kurucusu ve The Wall Street Journal’in editörü olan Charle Dow tarafından 1900 yılında geliştirilmiştir. Charles Dow 19 Aralık 1900 tarihinde The Wall Street Journal de yayımlanan yazısında piyasanın hepsi aynı zamanda olan üç hareketi bulunmaktadır ,birincisi günlük dar hareketler, ikincisi iki haftadan bir ay veya biraz daha fazla süreyi kapsayan kısa dalgalanmalar üçüncüsü en azından dört yılı kapsayan ana hareketlerdir demiştir. Dow teoriyi hisse sendi piyasını tahmin etmek için değil genel ekonomik trendlerin bir göstergesi olarak düşünmüştür. Dow'un 1902 de ölümünden sonra bu teori geliştirilmiştir. 1929 da bu teoriye bağlı olarak turn in the tide başlıklı bir yazı gazetede yayımlanmıştır. Bu yazıda boğa piysasının sona erdiği ve ayı piysasının başladığından bahsedilmiştir. Bir kaç yıl sonra ise büyük bir kriz başlamıştır.

DOW TEORİSİNİN TEMEL İLKELERİ

Ortalamalar Her Türlü Faktörü İçerir. Piyasada üç temel trend vardır. Majör veya temel trendler bir yıl ve daha fazla boğa piyasası ayı piyasası Secondary veya orta trendler üç hafta yada birkaç ay küçük minör trendler altı günden az olan ve nadiren üç hafta süren anlamsız dalgalanmalar ortalamalar biribirlerini onaylamalıdır. İşlem hacmi trendle birlikte hareket eder sadece kapanış fiyatları kullanılmalıdır. Yönü veya eğimi değiştiğine dair sinyaller alınana kadar her trend devam eder.

Risk- Getiri Rasyosu(RRR) (Risk Reward Ratio)

Getiri ve risk arasında kullanılan bir karşılaştırma oranıdır. Ne kadarlık bir riskin ne kadarlık bir getiri için alınacağını belirler. Beklentiye göre zarar durdurulacak nokta mutlaka önceden belirlenmelidir. Örneğin 3 birimlik getiri hedefleniyorsa 1 ya da 1,5 birimlik stoploss seviyesi belirlenmesi gerekir. -S/L ve P/T seviyeleri önceden belirlenip, yapılan tradde kullanılmalıdır. Örnek: AKBNK’da % 9 gibi bir getiri hedefleniyor ise % 4.5(3/2) ya da % 3(3/1) stoploss koyulması gerekir.

Grafik Trendler

Line (Çizgi) Grafik
Çizgi grafik, sadece gün sonu kapanış fiyatlarından oluşan bir grafiktir. Fiyatın en son halini yansıttığından, trend çizgilerinin ve formasyonların kontrolünde tercih edilen bir grafik cinsidir. Yanlız tek fiyatla çizim özellikle gün içindeki aşağı ve yukarı doğru oynamaları yansıtmadığı için, kısa vadeli analizlerde yetersiz kalabilmektedir. Aşağıda bir çizgi grafiği örneği görülmektedir.

Line Grafik
Bar Grafik
Bu grafik türü, seans içerisindeki açılış (open), kapanış (close), en düşük (low) ve en yüksek (high) fiyatını göstermektedir. Çubuk grafik ile hisse senedi daha rahat izlenebilmektedir. Çubuğun en üst noktası hisse senedinin gün içerisinde ulaştığı en yüksek fiyatı gösterirken, en alt noktası ise gün içerisinde ulaştığı en düşük fiyatı göstermektedir. Kapanış fiyatı çubuk üzerinde sağa, açılış ise sola doğru bir çizgidir. Çubuğun boyunun uzaması, hisse senedinin aktif olarak volatil olduğu ifade ederken, kısalığı ise tam tersini göstermektedir.

Bar Grafik
Candlestick (Mum) Grafik
Mum grafikleri çubuk grafiklerine benzer şekildedir. Çubuk grafiklerinde olduğu gibi mum grafikleri de açılış, kapanış, taban ve tavan fiyatları gösterir. Renkli olması daha kolay anlaşılmasını sağladığından en çok tercih edilen grafiklerden biridir.

Line Grafik
Sıfır Çarpı(Point & Figure)
Bu grafik türü arz ve talep arasındaki değişimi en iyi yansıtan grafiktir. “0” grafikteki düşüşleri, “X” işaretleri ise yükselişleri göstermekte ve hisse senedinin fiyatı önemli ölçüde değiştikçe bir sonraki kolon kullanılmaktadır.

Line Grafik

DESTEK ve DİRENÇ

Destek
Belirli bir zaman diliminde satış eğilimi varken ,satış eğilimini durduran yeterli işlem hacmindeki potansiyel alıcı seviyesi. Bu seviyelerde satışların yavaşladığı alımların kademeli olarak arttığını görmekteyiz. Ayrıca işlem hacminde de artışlar söz konusu. Yükseliş trendi içerisinde destek noktası örneği aşağıdaki şekilde bulunmaktadır.

Line Grafik
Direnç
Belirli bir süre, alım eğilimindeki trendi durduran yeterli işlem hacmindeki potansiyel satıcı seviyesine denir. Bu seviyelerde alımların yavaşladığını satışların kademeli olarak arttığı görünmektedir. Yükseliş trendi içerisinde direnç noktası örneği aşağıdaki şekilde bulunmaktadır.

Line Grafik

FORMASYONLAR

Omuz Baş Omuz Formasyonu
Trend dönüşüm formasyonlarıdır. Zirveden geri dönüşlerde sol omuzda işlem hacmi en yüksek seviyede Kafa bölgesinde. Fiyat seviyesi sol omuzdan daha yüksek fakat hacim aynı yada daha düşük. Sağ omuz Hacim kesinlikle sol omuzdan daha düşük fiyat seviyesi sol omuz hizasında yada daha düşük fiyatlar boyun çizgisi (neck line) nin daha altına iniyor ve minimum x noktasına kadar geri çekilir.

Line Grafik
Ters Omuz Baş Formasyonu
Düșüș trendinin ve devam eden yükselişlerde görünür. Adından da anlașılabileceği gibi, bu formasyon omuz baș omuz formasyonunun ters dönmüș șeklidir. Yani omuz baș omuz formasyonunda olușan üç tepenin aksine üç dip söz konusudur. Bu formasyonun șekli gibi ișleyiș mantığı ve sonuçları da omuz baș omuz formasyonunun tersi konumundadır. Ancak bu formasyon, çoğunlukla omuz baș omuz formasyonuna göre daha uzun süreye yayılmaktadır.

Line Grafik

TAKOZLAR

Yükselen Takoz Formasyonu
Yükselen Takozlar tepki formasyonlarıdır. Düşüş trendleri esnasında görülen tuzak formasyonlardır. ]İşlem hacmi, bu formasyonun normal bir yükselişten ayırdedilmesi için bakılması gereken çok önemli bir göstergedir. Formasyon esnasında fiyatlar yükselirken, işlem hacmi azalır. Bu yükseliş hareketinin zayıflığına işarettir. Fiyatlar alt çizgiyi kırdığı zaman hızla satış gelir, hatta satış çılgınlığı başlar. Bu nedenle, çok dikkatle izlenmesi ve bilinmesi gereken bir formasyondur.

Line Grafik
Alçalan Takoz Formasyonu
Alçalan takoz formasyonları, yükselen takozların tam tersi olup, yükseliş trendlerinde görülen düzeltme formasyonlarıdır. Satıcılar hala yükselişe inanmakta ve ellerindeki hisse senetlerini satmak istememektedirler. Bu nedenle işlem hacmi belirgin bir şekilde azalır. Üst çizgi kırıldığı zaman ise bir ralli başlar. Bu nedenle, yükseliş trendlerinde oluşan alım fırsatlarıdır. Tıpkı yükselen takoz gibi, hem alım fırsatı olarak değerlendirmek için, hem de eldeki hisse senetlerini düşüş başlıyor yanılgısıyla erken satmamak için iyi bilinmesi gereken bir formasyondur.

Line Grafik

ÜÇGENLER

Simetrik Üçgen
Simetrik üçgen formasyonunda fiyatın gideceği yön önceden bilinemez. Ancak üçgen çizgilerinden biri kırıldıktan sonra yön belli olur. Üst çizgi kırılırsa yükseliş, alt çizgi kırılırsa düşüş başlar. Hacim, üçgen formasyonunun belirleyici göstergesidir. Formasyon oluşumu esnasında işlem hacminde mutlaka azalma olmalıdır.

Line Grafik
Alçalan Üçgen
Alçalan üçgen formasyonu, düşüşün erken sinyalidir. Fiyatın yaklaşık düşüş hedefi, eğik kenara paralel bir çizgi çizilerek bulunur. İşlem hacmindeki azalma belirleyici kriterdir.

Line Grafik
Yükselen Üçgen
Yükselen üçgen, yükselişin erken sinyalidir. Eğik kenara çizilen paralel çizgi ile, formasyon sonrasındaki yaklaşık fiyat hedefleri bulunur. Yine işlem hacmi belirleyici kriterdir.

Line Grafik
Bayrak ve Flama Formasyonu
Bu formasyon, ismini bayraga benzeyen şeklinden almakta ve fiyatların trend doğrultusunda yaptıkları hızlı ve kesin yükseliş veya düşüş sırasındaki kısa süreli bir duraklamayı, diğer bir ifade ile nefes almayı ifade etmektedir. Bayrak Formasyonları genellikle spekülatif hareketler gösteren hisse senetlerinde sıkça görülmektedir.

Line Grafik

INDIKATÖRLER

Bollinger Bandı

Bollinger bandları bir hareketli ortalamaya belli bir Standart Sapma seviyesi eklenerek ve çıkartılarak hesaplanır. Standart olarak 20 günlük hareketli ortalama ve 2 Sapma seviyesi kullanılır. Zarf daraldığında (volatilite düştüğünde) keskin fiyat dönüşleri gerçekleşmekte. Fiyatlar zarfın dışına çıktığında o trendin devamı beklenir. Zarfın içinde, bir bantta başlayan hareket diğer banta kadar devam eder.

Line Grafik

MACD

Hareketli ortalamanın uyum ve uyumsuzluklarından yararlanarak orta vadeli trend hareketlerini izler. Hareketli ortalamalardan ilki, 12 günlük üssel yöntemle hazırlanır. ikincisi de 26 günlük üssel hareketli ortalamadır. kısa süreli olan 12 günlük ortalamadan, 26 günlük ortalamanın çıkarılması ile MACD göstergesi elde edilir. MACD hareketli ortalamalardan oluştuğu için trend takip edici bir indikatördür ve bu yüzden trend yapmaya yatay piyasalarda iyi sonuç vermez.

Line Grafik

Parabolic Sar

İsmindeki SAR eki (Stop And Reverse), dur ve terse gir anlamına ki bu yöntemde sizi sürekli pozisyonda tutar. tutar.Bu özelliği nedeniyle trend yapan piyasalarda iyi sonuç vermesine rağmen piyasalar her zaman trend yapmadığından başka indikatörlerle birlikte kullanmak daha mantıklıdır.

Line Grafik

Dırectıonal Movement Index (DMI)

Bu formasyonun iki ana görevi bulunur. DMI hareket yönünü tayinde etkilidir. ADZ vasıtasıyla bize yalnızca hareketin yönünü değil aynı zamanda gücünü gösterir, bu sayede trend takip edici sistemlerin trend yapmayan piyasalarda etkisiz kalması önlenmiş olur. DMI üç ayrı parçadan oluşur ; +DI,-DI ve ADX. Temelinde yatan varsayım, trendin yukarı olduğu zamanlarda bugünkü en yüksek fiyatın bir önceki en günün en yüksek fiyatından daha yukarı olması gerektiğidir. Aşağı trend yapan piyasalarda tersi geçerlidir. DMI’nın yorumlanması;
  • a) +DI yukarı doğru olan baskının gücünü ölçer.
  • b) -DI aşağıya doğru olan baskının gücünü ölçer.
  • c) ADX piyasanın trend yapma eğilimini ölçer, yani eğer trend varsa ve devam ediyorsa ADX yükselecektir. Yönü değil piyasanın trend yapma kabiliyetini ölçer.
  • d) Piyasa yukarı trend yapıyorsa, +DI yükselecek, -DI düşecektir,
  • e) Piyasa aşağı trend yapıyorsa, +DI düşecek, -DI yükselecektir,
  • f) +DI tepe yapıp aşağı döndüyse yukarı trend bitmiştir veya tam tersi
  • g) Eğer ADX yükseliyorsa trend kuvvetleniyordur (aşağı ve yukarı). Bu trend takip edici bir indikatör veya sistemi kullanılabileceğini gösterir.Tersi de geçerlidir.
  • h) Eğer ADX 20’nin altındaysa, piyasada bir trend yok demektir, ne var ki ADX’in yönü mutlak değerinden daha önemlidir.


Line Grafik

RSI

RSI piyasada en çok kullanılan indikatörlerden biridir. RSI aşırı alım/aşırı satış indikatörüdür ve yukarı kapanışların aşağı kapanışlara olan oranını hesaplar. 0-100 arasında dalgalanır. 70 – 100 arası aşırı alım bölgesidir. 0 – 30 arası aşırı satım bölgesidir.

Line Grafik

Stokastik

Temelinde fiyatlar yükseldikce kapanışların o günün en yükseğine, düştükce de o günün en düşüğüne daha yakın olacağı varsayımı yatar. Sokastik eğrisi 0-100 arasında dalgalanır genellikle 80’in üzerinde aşırı alım yapılmış bir piyasayı (sat sinyali), 20’nin altı da aşırı satış yapılmış bir piyasayı (al sinyali) gösterir.Bu seviyeler risk işthına göre15-85 veya 30-70 olarak değiştirilebilir. Stokastik göstergesi ile fiyat arasındaki uyuşmazlık da etkili ve güvenilir sinyaller verir.

Line Grafik

Momentum

Hem trend takip edici hem de aşırı alım/satış bölgelerini belirleyici bir özelliği vardır. Momentum, n gün öncesi ile karşılaştırıldığında, bugünün fiyatının nerede durduğunu gösterir ve 0 ekseni etrafında dalgalanır. Eğer fiyatlar yükseliyor ve fiyatlar 0’ın üzerindeyse yukarı trend hızlanıyor demektir. Momentum eğrisinin yukarı çıkması durur ve yatay hale gelirse bunun anlamı,son kapanışlarla kazanılanların n gün öncesi ile aynı olduğudur. Yani fiyat yükselmesi devam etmekte ama yükseliş temposu durulmuştur. Momentum geri dönüp 0’a doğru düşmeye başladığında yukarı trendin kuvveti iyice azalıyor demektir. Momentum’un 0’ın altına düşmesi yukarı trendi gösterir.

Line Grafik

Elliot Dalgaları

1.DALGA: Beş dalgalık formasyonların ilk dalgaları genellikle sıradan ve cılız bir hareket şeklinde gelişir. Piyasa katılımcılarının büyük bir kısmı yükselişe çok fazla inanmazlar. Birinci dalgalar genellikle beş dalgalık formasyonların en kısa dalgası konumundadırlar. Kimi zamanlarda bu dalgaların dinamik yapıda oldukları da görülmüştür. Bu durum genellikle birinci dalgaların ana major formasyonların ardından oluşması durumunda ortaya çıkar.

2.DALGA: Formasyonun ikinci dalgası geri çekilme ve kar alma dalgasıdır. Genellikle birinci dalgada elde edilen karların hemen hemen tamamı bu dalga ile geri alınır. İkinci dalga birinci dalganın başlangıç noktasının altına inmez. Dalga birinci dalganın başlangıç seviyesine oldukça yaklaşabilir fakat bu seviyenin üzerinde sonlanır. Klasik grafik analiz yöntemlerinde ikinci dalgaların oluşturduğu bu tip durumlar ikili veya üçlü dip ve ters omuz-baş-omuz dönüşleri olarak da ifade edilebilirler.

3.DALGA: Üçüncü dalga beş dalgalık formasyonun en agresif ve dinamik dalgasıdır. Piyasa katılımcıları karlarının büyük bir bölümünü bu dalga esnasında elde ederler. Üçüncü dalgalar karakterleri itibariyle en kısa dalga olamayacakları gibi uzamaya en yatkın dalgalardır. Ani ve hızlı gelişimler gösterirler. Birinci dalga tamamlanarak ikinci dalga geliştiği sırada satış yapmakta gecikenler ile düşüş sırasında alım yapanlar stop-loss seviyelerini birinci dalga tepesinin olduğu bölgeye koyarlar. Üçüncü dalga gelişim aşamasındayken birinci dalga tepesine geldiği anda bu stop emirleri alıcılar tarafından karşılandığı anda bir kopma hareketi yaşanır. Bu yüzden üçüncü dalganın yapısı içinde birinci dalganın tepesinin bulunduğu seviyelerde GAP 'ler olması doğaldır. Bu GAP 'ler üçüncü dalganın devam ettiği süreç içinde de gerçekleşebilirler. İşlem hacminin en yoğun olduğu dönem üçüncü dalganın yaşandığı dönemdir. Bu periyotta temel verilerde de bir takım pozitifliklere rastlanabilir. Üçüncü dalgada yoğun bir alım çılgınlığı yaşanması doğal bir durumdur. Kimi zaman alıcılar fiyat seviyelerini önemsemeden piyasanın sahip olduğu momentuma güvenerek alış yaparlar.

4.DALGA: Bu dalga ise genellikle son derece kompleks bir yapıya sahiptir. Tıpkı ikinci dalga gibi dördüncü dalgada ana formasyon içerisinde bir geri çekilme ve düzeltme dalgasıdır. Hızlı bir gelişim gösteren piyasa dördüncü dalga ile konsolide olur. Dördüncü dalga esnasında üçgen formasyonları gibi sıkışma ve konsolidasyon formasyonları oluşumu göze çarpar. Dördüncü dalga Elliot Dalga Teorisi 'nin ana kurallarından birisine sahiptir. Buna göre; dördüncü dalga olarak kabul edilen geri çekilme ve konsolidasyon dalgası birinci dalga tepesini aşağı yönde kesemez. Eğer dördüncü dalga birinci dalga tepesini aşağı yönde keser ve bu tepenin altına inerse dalga yapısıda değişikliğe uğrar.

5.DALGA: Beşinci dalga hisse senetleri piyasalarında genellikle üçüncü dalgalardan daha sakin gelişir. Buna karşın beşinci dalgalar emtia piyasalarında üçüncü dalgalara göre daha agresif gelişirler ve uzamaya daha yatkınlardır. Beşinci dalga esnasında teknik göstergelerde bir takım yorgunluk belirtileri gözlemlenmeye başlanır. Bunun etkisiylede ana göstergelerde bir takım negatif ıraksamalar görülür. Piyasada işlem hacmi üçüncü dalga sırasındaki kadar yoğun olmaz ancak fiyatlar daha yukarı çıkmaya başlarlar. Tüm bu yorgunluk ve güçsüzlük belirtileri piyasanın zirve yapmaya başladığını göstermektedir. Kimi zaman beşinci dalga tepesi üçüncü dalga tepesiyle hemen hemen aynı seviyede veya biraz daha yukarda oluşabilir. Bu tip bir durum klasik teknik analiz yöntemlerinde ikili tepe olarak yorumlanır.